گفت‎و‎گو با دکتر محمد دهقان عضو هیأت رییسه مجلس شورای اسلامی

‎سواری بداخلاقان برامواج سیاست/ علی رجبی

دکتر محمد دهقان از جمله نمایندگانی است که در بحث‎‎های مجلس و ارائه طرح‎‎های کارشناسی حضوری فعال دارد. در این گفت‎وگو که سعی کردیم نگاهی کارشناسانه به مسأله بداخلاقی‎‎های سیاسی داشته باشیم؛ ایشان تأکید داشتند که مطلق‎انگاری باعث می‎شود بداخلاقی در فضای سیاسی کشور بیشتر شود. این عضو کمیسیون حقوقی مجلس اعتقاد دارد برای ایجاد وحدت نباید تمام گروه‎ها منطبق بر هم باشند بلكه با اغماض می‎توان گروه‎‎های معتقد را با یکدیگر همگرا کرد. وی نقش شورای نگهبان و رسانه‎ها را در مقابله با بداخلاقی‎ها نقش بزرگی می‎داند و اعتقاد دارد که برای ایحاد تقوای سیاسی در کشور، باید کار فرهنگی گسترده‎ای انجام بگیرد. متن گفت‎وگوی ما با دکتر محمد دهقان؛ نماینده مردم چناران و طرقبه در دوره‎‎های هفتم و هشتم مجلس شورای اسلامی را در ادامه می‎خوانید:



همان‎طور که مستحضرید اعتقاد ما این است که «سیاست ما عین دیانت ماست.» با این حال شاهدیم که در فاصله چند ماه به انتخابات، جامعه متأثر از بی‎اخلاقی برخی از سیاسیون دچار بعضی ناهنجاری‎ها شده به‎طوری‎که رهبر انقلاب در دیداری که با نمایندگان مجلس داشتند، همگان را به لزوم اجرای تقوای جمعی دعوت کردند. چرا بزرگان دینی ما این همه بر روی رعایت اخلاق در سیاست تأکید دارند؟

نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران برای تحقق عدالت شکل گرفته است. طبیعی است که وقتی این همه مجاهدت برای تشکیل نظام سیاسی در طول سال‎های آغازین نهضت و در سال‎های منتهی به انقلاب و همچنین در هشت سال دفاع مقدس انجام شد، خون‎‎های زیادی برای تأسیس نظامی سیاسی برپایه اسلام ناب محمدی که یکی از شاخصه‎‎های آن اخلاق‎مداری است بر زمین ریخته، بزرگان نیز بر لزوم رعایت اخلاق فردی و تقوای جمعی تأکید مكرر داشته باشند. انتخابات در کشور ما در واقع بستری است که هم مشارکت اجتماعی و هم رشد و پیشرفت کشور را به‎دنبال دارد. اگر قرار باشد در هر انتخاباتی ما با بی‎تقوایی‎، نفاق و دو دستگی در بین مردم ایجاد کنیم و اخلاق را در پایه رقابت انتخاباتی ذبح کنیم، اصلا با هدف نظام سیاسی ما سازگار نیست. لذا روشن است که هم رهبری نظام اسلامی و هم کلیه معتقدین به ارزش‎‎های دینی بر اخلاق سیاسی و هم تقوای جمعی تأکید کنند و انتخابات را فضایی برای تضارب افکار و اندیشه‎ها و پیشرفت بیشتر کشور و رشد اجتماعی که در اثر مشارکت مردم صورت می‎گیرد، مورد توجه قرار بدهند.

چه اتفاقی در فضای سیاسی کشور رخ داده که این تضارب افکار به تقابل منجر شده است؟

متأسفانه بعضی مواقع افراد یا جریان‎‎هایی هستند که فکر می‎کنند برای اثبات خودشان باید دیگران را نفی کنند یا برای آن‎که حرف و منطق خود را به کرسی بنشانند، با بی‎تقوایی کامل باید از روی دیگران عبور کرده و آن‎‎ها را تخریب کنند. باید به این دوستان متذکر شد که رقابت انتخاباتی برای تخریب دیگران نیست، بلکه برای این است که هرکس برنامه‎ها، ویژگی‎‎های شخصیتی و دیدگاه‎‎های خود را بیان کند. به قول معروف متاع خود را فریاد بزند و مردم این دیدگاه را متوجه شوند و هر کالای سیاسی بهتری که تشخیص دادند را برگزینند. انتخابات برای اتحاد است؛ نه این‎که یک نامزد نامزد دیگری را بکوبد و از روی نعش دیگران عبور کند که خودش به پست و مقامی برسد.

عقلانی این است که مسأله‎ای که شما فرمودید، بین دو جناح که هدف غیرمشترک و اصول غیرمشترک دارند، صدق کند. چرا در داخل جریان اصول‎گرایی، وحدت کلمه بر پایه اصول به‎سختی در حال شکل‎گیری است و بعضی گروه‎‎های سیاسی نیز به بهانه مختلف دچار بی‎اخلاقی هستند؟

البته به‎نظر من تفاوتی نمی‎کند. هر مجموعه و هر شخصیتی که به این مسأله اعتقاد نداشته باشد و مشی را بر این قرار دهد که با استفاده از ابزار‎های ناپسند به قدرت برسد، خود به خود دچار انحراف سیاسی می‎شود و گرفتار بداخلاقی انتخاباتی می‎شود. ممکن است تحت عنوان مقدسی هم باشد. بنابراین منحصر به اکثریت و اقلیت و اصول‎گرا و اصلاح‎طلب نیست. بی‎اخلاقی برمی‎گردد به هوا‎های نفسانی که افراد درگیر آن هستند و مطلق انگاری که روش سیاسی‎شان شده است. برای این‎گونه افراد پیروزی اخلاقی مهم نیست بلکه اصل پیروزی انتخاباتی، با هر وسیله است؛ این قبیل افراد ممکن است در همه‎جا باشند. متأسفانه سیاسیون کشورمان در سال‎‎های اخیر دچار یک بلیه بی‎اخلاقی شده‎اند. در سال‎های اخیر به تدریج جریانی سیاسی در کشور شکل گرفت که رویکرد رفتاری‎اش در انتخابات‌هاي گذشته بر پایه تخریب دیگران بوده است. در انتخابات ریاست‎جمهوری گذشته هم به‎نظرم این آفت را داشتیم. نمی‎خواهم بگویم فتنه‎ای که سال 88 به‎وجود آمد، ناشی از این بی‎اخلاقی‎ها بود، اما قطعا بی‎اخلاقی‎‎های سیاسی، جایگاه انتخابات را پایین آورد و برخی از این بی‎اخلاقی‎‎های سیاسی بهانه‎ای به دست مخالفین نظام هم داد. بعد از آن هم متأسفانه دیدیم جریانی سیاسی که بعد‎ها به‎عنوان جریان انحرافی مشهور شد، همه را تخریب می‎کند تا خودش را اثبات کند. این گروه در لباس اصول‎گرایی جلو آمد و تمام شخصیت‎‎هایی را که در این کشور به‎عنوان مراجع اجتماعی از آن‎ها یاد می‎شود به زشت‎ترین اشکال مورد هجمه قرار داد. البته منکر نقصان آن مجموعه‎ها و شخصیت‎ها نیستم و نفی نمی‎کنیم که افراد و شخصیت‎‎ها دارای اشکالاتی بودند، اما له کردن افراد و تخریب شخصیت‎ها و افراد برجسته کشور در عرصه انتخابات ریاست‎جمهوری گذشته، قبل و پس از آن به‎نظر من بدون برنامه‎ریزی قبلی نبوده و با برنامه اتفاق افتاد.

مصداقی برای این‎روش گروه موسوم به جریان انحرافی و یا هر جریان سیاسی دیگر سراغ دارید؟

بله. نمونه‎‎اش کاری بود که نشریه‎ای بی‎هویت و بدون ریشه در این کشور انجام داد و آمد یک شخصیت سیاسی مورد انتقاد را در روی جلد قرار داد و اکثر شخصیت‎‎های نظام را زیرمجموعه آن فرد نشان داد و آن‎ها را با بهره‎برداری سیاسی از موضوع فتنه؛ له کرد و کوشید بر موج احساسات ضدفتنه مردم سوار شود. این رفتاری که این آقایان کردند و امروز هم در لباس جریان انحرافی و نام‎‎های دیگر ادامه دارد، به‎نظر من ناشی از چند اشکال است. یکی این است که این‎‎ها تفکری بسته دارند. در درون فرق اسلامی در بعضی‎ فرق داریم که اگر کسی یک گناه مرتکب شد دیگر کافر است، این‎ها می‎گویند اگر طرف در عرصه سیاسی یک اشتباه کرد، باید حذف شود. باید به این آقایان متذکر شد که سیاست رهبری جذب حداکثری و دفع حداقلی است. این‎طوری که این آقایان برخورد حذفی می‎کنند، دیگر کسی باقی نمی‎ماند. در ثانی اگر حکم شود که جریانات و افراد سیاسی در صورت ارتکاب به یک اشتباه، حذف شوند، در ابتدا باید این آقایان خودشان را هم حذف کنند و با این حساب به‎زودی کسی برای نظام باقی نمی‎ماند؛ چون بالأخره هرکسی در عرصه سیاسی اشتباهاتی داشته است و با پیش‎گرفتن این سیاست غلط، كشور از ظرفیت‎‎های افرادی که در دایره نظام هستند، اما یک جایی هم اشتباه کرده‎اند، محروم می‎شود.

سؤال مهمی که در این‎جا پیش می‎آید این است که آیا اغماض در اشتباه، موضوع فتنه را هم شامل می‎شود؟ آیا کسی را ‎که سابقا در دایره اصول‎گرایی تعریف می‎شده، ولی در جریان اتفاقات فتنه ٨٨ دیر موضع‎گیری کرده، باید کنار گذاشت؟

ما معتقدیم، کسانی که در حادثه فتنه سکوت کردند، مرتکب اشتباه بزرگی شدند، چراکه خواسته رهبری در موضع‎گیری صریح بر علیه فتنه را عملی نکردند. در آن فضای غبارآلود عقل و تدبیر اقتضا می‎کرد که همه نیرو‎های نظام در برابر فتنه موضع بگیرند تا فضا روشن شود و ابهام‎ها از بین برود. شخصیت‎‎هایی که تریبون‎دار نظام بودند، قطعا باید در برابر فتنه موضع می‎گرفتند و انتظار حقی هم بود که موضع بگیرند. اما کسانی با توجیهاتی که دارند موضع نگرفتند. نه رییس قوه مقننه و نه رییس قوه مجریه هیچ‎کدام موضع صریحی نگرفتند. شاید مواضعی هم داشته باشند و شاید هم هرکدام دلایلی داشته باشند. شاید بنده هم این دلایل را موجه ندانم. اما زمانی‎که این آقایان موضع گرفتند، نباید بگوییم شما از ساکتین هستید و حالا دیگر موضع نگیرید. فرض بر این است که در آن زمان به‎زعم ما اشتباه کردند، اما زمانی‎که موضع می‎گیرند باید تشویق‎شان کنیم، نه این‎که کلا حذف‎شان کرده و بگوییم چون در آن زمان موضع نگرفتید و یک اشتباه واضح سیاسی داشتید، باید از عرصه اجتماعی کنار گذاشته شوید.

البته عدم برخورد حذفی با نیرو‎های سیاسی‎ای که در فضای کشور هستند، توجیه عقلی هم دارد.

بله. ما بحث رقابت سیاسی را در پیش داریم. در این رقابت همه گروه‎ها به‎دنبال یارگیری هستند. در جنگ نرمی که دشمن برای نظام جمهوری اسلامی ایران طراحی کرده، خلاف تئوری‎‎های جنگی است که برخی گروه‎‎ها بگویند جنگ تمام عیاری شکل گرفته که همه ضد‎ما هستند و هیچ‎کس را سراغ نداریم که با ما اشتراکاتی داشته باشد. اگر بخواهیم با کم کردن تعداد خودی‎‎ها تضعیف روحیه کنیم، خلاف فرمول‎‎های جنگی است. شما باید جبهه خودت را قوی و بزرگی نشان دهی. در طراحی جنگ نرم دشمن، نباید همه را به‎دلیلی متهم کرد و همه را در برابر خود قرار داد و گفت ما یک گروه کوچک مظلوم هستیم. در رقابت‎‎های انتخاباتی هم اتفاقا نباید این‎روش را در پیش گرفت. اگر کسانی را که ظرفیتی دارند، توانستی در کنار خودت بنشانی، می‎توانی هم‎گرایی بیشتری در جامعه درست کنی و قطعا هم این به معنی پذیرش تمام دیدگاه‎‎های آن فرد نیست.

نظام اسلامی از ابتدا این ظرفیت را داشته که با وجود تمام اختلاف دیدگاه‎ها، همه را در کنار یکدیگر نگه داشته و ما هم که ادعا می‎کنیم به‎عنوان مجموعه‎‎های پیرو ولایت و نظام و از منظر نظام به مسائل مختلف نگاه می‎کنیم، طبیعتا باید این تحمل و ظرفیت را داشته باشیم که نیرو‎های مختلف اجتماعی را با وجود اختلاف‎نظر در کنار هم نگه داریم به‎ویژه این‎که ما خطر جريان انحرافی و خطر جریان فتنه را داریم و نباید نسبت به این‎ها غافل باشیم.

به‎نظر می‎رسد گروه دیگری درست شده که درصدد است این گروهی را که با مطلق‎انگاری درصدد حذف بقیه است، حذف کند. برخورد با این افراد باید چگونه باشد. آیا تلاش برای حذف افرادی که سیاست حذفی دارند، تناقض با رفتار جذبی‎ای است که می‎دانیم رفتار عقلی و شرعی است؟

همان‎طور که گفتید این رفتار هم درست نیست. بعضی می‎گویند، این آقایان اصلا در مجموعه نباشند و حذف بشوند. خطر این مسأله در این نکته است که اگر این آقایان نباشند و یک لیست جداگانه بدهند، ضربه می‎خوریم. نباید مثل رفتاری که جریان انحرافی دارد، این افراد را هل داد به‎سویی که تفرقه و تشتت آرا ایجاد شود. یکی از کار‎های جریان انحرافی این بود که همه را لگد می‎زد که طرف سران فتنه بروند، الان هم این کارکرد‎ها دنبال می‎شود و می‎خواهند همه را لگد بزنند و همه را هل بدهند به‎سمت جریان فتنه و اصلاحات و مجموعه جریان اصول‎گرا را تضعیف کنند و اين قطعا با تدبیر انتخاباتی و عقل سیاسی سازگار نیست.