تأملی در تعریف اسلام سیاسی و نسبت آن با انقلاب اسلامی قسمت اول

مهر آیینی صلابت اسلامی/ دکتر احمد رهدار

اشیاء، امور و مفاهیم به دو صورت درک می‎شوند: گاه به درک حضوری و گاه به درک حصولی. معمولا تلاش برای درک حصولی، در غیاب درک حضوری صورت می‎گیرد؛ بدین معنی که مادام که انسان چیزی را به‎صورت وجدانی شهود می‎کند، احساس نیاز به درک حصولی آن ندارد. به‎عنوان مثال؛ انسانی که تشنه است و تشنگی را به‎صورت وجدانی درک می‎کند، چندان احساس نیاز به تعریف و شناخت حصولی تشنگی ندارد، اگرچه ممکن است چنین شخصی پس از رفع عطش و درست آن‎گاه که دیگر درکی حضوری از تشنگی ندارد، دغدغه شناخت ماهیت تشنگی را پیدا کند. البته مرتبه این دو شناخت به‎گونه‎‎ای نیست که لزوما اول درک حضوری حاصل شود و سپس به‎علت غایب شدن ثانوی آن، پای درک حصولی پیش کشیده شود، بلکه هیچ بُعدی ندارد که ابتدا درک حصولی نسبت به یک پدیده حاصل شود و هم‎زمان با درک حصولی، درک حضوری نیز حاصل شود.

«اسلام» به مثابه یک پدیده نیز از بدو ظهورش تا‎کنون «درک» شده است؛ گاه به‎صورت حضوری و گاه به‎صورت حصولی. نخستین درک مسلمانان از اسلام، درک حضوری بود؛ آن‎‎ها شخصی را که چندین دهه از نزدیک با وی معاشرت کرده بودند و در تمام این مدت طولانی نه‎فقط کوچک‎ترین انحرافی از قبیل دروغ، دزدی، تهمت، ناجوان‎مردی، خیانت و... از او ندیده بودند، بلکه سراسر مظهر کمالش دریافته بودند؛ می‎دیدند که از دینی آسمانی که پیام‎آور محبت، کمال، انسانیت، عزت و... است، سخن‎ می‎گوید. لازم نبود تا مردم مکه استدلال‎‎های این پیامبر مدعی را بشنوند، بلکه آن را با تمام وجود حسش می‎کردند و حتی قبل از این‎که استدلال بیاورد، تنها به شعارش که می‎فرمود «قولوا لا اله الا الله» بسنده کرده و ایمان آوردند. استدلال‎‎ها درباره اسلام از آن‎جا شروع شد که برخی از نامسلمانان «تردید» کردند. البته باید توجه داشت که نزول آیات و تشریع روایات نیز به معنی ارایه درک حصولی از اسلام بود. پیامبر اسلام ناگزیر بود در مقام بسط آموزه‎ای اسلام، از آن تعریف ارایه دهد. در هر حال، هم بُعد ایجابی اسلام که مدیریت جریان قرب الهی بود و هم بُعد سلبی آن‎که به نفی شرک می‎پرداخت، مقتضی ارایه تعریف از آن بود.

از صدر اسلام تاکنون، «اسلام» هم از جانب مسلمانان و هم از جانب غیرمسلمانان تعریف شده است؛ تعاریفی بسیار متکثر و متنوع که در برخی موارد، تفاوت آن‎‎ها به حد تضاد هم می‎رسد. جریان‎شناسی تاریخی تعاریفی که از جانب غیرمسلمانان ارایه شده به‎خوبی نشان می‎دهد که اکثر این تعاریف از جانب اقوامی و در شرایطی ارایه شده است که از جانب اسلام احساس خطر کرده‎اند. چنین شرایطی باعث شده تا آن‎‎ها اسلام را تنها از زاویه تماسش با خودشان درک کنند. از همین‎رو، اکثر قریب به اتفاق تعاریفی که از خارج جهان اسلام درباره آن ارایه شده، بخشی و حیثی بوده نه جامع و مانع. به‎طور کلی، تعاریفی که غیرمسلمانان از اسلام ارایه داده‎اند، به سه دسته کلان قابل‎تقسیم هستند:

1) تعاریفی که در شرایط احساس خطر از اسلام ارایه شده است: این تعاریف معمولا اسلام را از حیث سیاسی - نظامی آن و به‎صورت منفی گزارش می‎کنند. به‎عنوان مثال؛ در این تعاریف، مفاهیم جهاد، امر به معروف و نهی از منکر، دار الحرب، دار الکفر، اهل ذمه و... پررنگ به‎کار رفته است. در این‎خصوص، توجه به نکات ذیل حائز اهمیت است:

الف) مفاهیم جهاد، امر به معروف و نهی از منکر، دار الحرب، دار الکفر، اهل ذمه و... همه مفاهیمی متعلق به منظومه مفاهیم اسلامی هستند و استفاده پررنگ‎تر آن‎‎ها در تعریف اسلام توسط غیرمسلمانان نباید باعث شود که در تعریف اسلام از نگاه مسلمانان، این مفاهیم به کلی حذف شوند. به‎عبارت دیگر؛ تعریف مسلمانان از اسلام نباید «پاسخ» و «عکس‎العمل» آن‎‎ها در برابر تعریف اسلام توسط غیرمسلمانان باشد، بلکه مسلمانان با درک جامع‎تر و واقعی‎تری که از اسلام دارند، با قطع‎ نظر از تعاریف دیگران باید به تعریف اسلام همت گمارند. به بیان دیگر؛ تعاریف مربوط به مسایل اسلام باید چنان پیش‎دستانه از جانب مسلمانان ارایه شود که هرگونه تعریفی از آن‎‎ها توسط غیرمسلمانان به مثابه حاشیه‎ای بر تعریف مسلمانان باشد و نه برعکس.

ب) معمولا احساس خطر از چیزی، مسبوق به درک خصمانه از آن چیز است. تعاریفی که از اسلام در فضای خصمانه ارایه می‎شود، نه فقط بنا به دلایل و شرایط تاریخی، «بخشی» و «حیثی» هستند، بلکه ممکن است آگاهانه «تحریفی» باشند. در این صورت، شاید اگر تعریف اسلام از جانب مسلمین «ناظر» به تعریف غیرمسلمانان از آن هم باشد، بی‎وجه نباشد. تعاریف، حدآور هستند و حتی اگر تعریف‎کننده چیزی در مقام تعریف، به آن سوی ماهیت (مرز) آن چیز نظر هم نداشته باشد، نفس تعریف قادر است چیز تعریف شده را از غیر آن متمایز کند. با این همه، توجه به غیر در مقام تعریف باعث می‎شود تا مفاهیم درونی شیء، با حساسیت و تأکید بیش‎تری انتخاب شوند. چنین تعاریفی، از کارکرد هویتی بیش‎تر و قوی‎تری برخوردار خواهند بود.

ج) درک اسلام از طریق مفاهیم خشنِ فوق‎الذکر باعث شده برخی از غیرمسلمانان تئوری «اسلام شمشیری» را برای سراسر تاریخ اسلام ارایه دهند و ادعا کنند که اسلام جز از طریق شمشیر بسط نیافته است؛ ادعایی که بیش از آن‎که با تاریخ اسلام تطبیق داشته باشد، با تاریخ خود مسیحیت هم‎خوانی دارد و به‎رغم وجود شواهد تاریخی بسیار علیه آن، به اندازه کافی برای مسلمانان هزینه‎آور بوده است. درست به همین علت، لازم است مسلمانان در تعریف آن‎چه مربوط به آن‎هاست، زودتر از غیر خود اقدام کنند. به‎عبارت دیگر؛ در فرایند هویت‎بخشی اسلامی باید رویکرد‎های ایجابی و اثباتی بر رویکرد‎های سلبی، مقدم و به‎لحاظ کمی بیش‎تر از آن‎‎ها باشند.

د) به هر دلیلی، اگر جریانی که از اسلام احساس خطر کرده، در حوزه تبلیغات و نشر، قوی‎تر از مسلمین عمل کند، بعید نیست که بتواند از طریق تکثیر و فراگیری تعریف خود از اسلام، حتی بر عده‎ای از خود مسلمانان هم تأثیر بگذارد و به آن‎‎ها بقبولاند که اسلام جز همین مفاهیم به ظاهر خشن چیز دیگری نیست. بدترین فرض در این‎خصوص این است که مسلمانان خود خشونت‎زایی دین‎شان را «باور» کنند، اما کسانی‎که این باور را برای آن‎‎ها ایجاد کرده‎‎اند، خود در آن تردید داشته یا به‎خلاف آن علم داشته باشند؛ اتفاقی که هرچند به‎صورت نادر، اما در برخی موارد به وقوع پیوسته است!

هـ) اگر مفاهیم خشن در تعریف اسلام، اصل پنداشته شوند، اطلاع یافتن از وجود مفاهیم غیرخشن مثل مفاهیم عاطفی، انسانی، علمی و... به‎صورت متأخر، تقریبا بی‎فایده خواهد بود؛ چون بسته به میزان اصالت یافتن مفاهیم خشن، می‎توان آن‎‎ها را به خدمت «خشونت مقدس» درآورد و توجیه کرد. به‎عبارت دیگر؛ در فرض مذکور، مفاهیم غیرخشن به‎راحتی می‎توانند - در برابر مفاهیم خشن که مفاهیم اصلی اسلام معرفی شده‎اند - به‎عنوان مفاهیم فرعی و حاشیه‎ای اسلام یاد شوند. شاید از همین‎ روست که بسیاری از غیرمسلمانانی که اسلام را دین خشونت می‎دانند، پس از آشنایی با ابعاد نرم اسلام، هم‎چنان بر رأی پیشین خود باقی می‎مانند.

و) در برابر تعاریف خشن غیرمسلمانان از اسلام نباید مسلمانان در تعریف خود از اسلام چنان بر عطوفت اسلامی پای فشارند که مفاهیمی از قبیل اقتدار و صلابت اسلامی، جهاد، امر به معروف و... چنان رقیق شوند که تغییر معنا یابند. واقعیت این است که آموزه‎‎های اسلامی، متناسب با ابعاد و حیثیات پیچیده وجود انسان تشریع شده‎اند. از آن‎جا که حسب درکی درون‎دینی، هیچ عضوی از نظام مخلوقات عبث و بیهوده آفریده نشده، باید اذعان کرد که قوای قهریه، غضبیه و شهویه انسان نیز هم‎چون قوه عقلانی او بیهوده خلق نشده‎اند. در این صورت، نباید تردید کرد که بخش‎‎هایی از آموزه‎‎های اسلامی در جهت به‎کار انداختن و فعالیت قوای مذکور البته در راستای آن‎چه که به واقع کمال انسانی را رقم می‎زند، تشریع شده‎اند. از این‎رو، تعریف از اسلام، ضمن اشتمال بر مِهر‎آیینی‎اش باید نشان از اقتدار و صلابت اسلام نیز داشته باشد.

2) تعاریفی که در شرایط احساس تصرف در اسلام ارایه شده است: این تعاریف معمولا در قرون اخیر و در فضای «مطالعات شرق‎شناسی» ارایه شده‎اند. مطالعات شرق‎شناسی زمانی به اوج خود رسیده‎اند که از سویی، جهان اسلام در مقایسه با جهان غرب در شرایط پایین‎تر و ضعیف‎تری قرار داشته و از سویی، جهان غرب احساس نیاز به حضور در جهان اسلام داشته است. در این‎خصوص نیز توجه به نکات ذیل حایز اهمیت است:

الف) در تعاریف تصرفی، واقعیت نه از آن حیث که «هست»، بلکه از آن حیث که «باید» باشد مورد ملاحظه قرار می‎گیرد. به‎عنوان مثال؛ برای امثال ارنست رنان - که رویکرد‎های مطالعاتی وی مصداق بارزی از رویکرد‎های مطالعات شرق‎شناسی است - این مسأله که اسلام مدافع علم و عقل است و مکرر در متون و نصوص اساسی خود بدان‎‎ها دعوت کرده و به‎لحاظ تاریخی نیز به‎صورت غیرقابل انکاری مولد علم بوده، ‎ اساسا مهم نیست، ‎ بلکه در مأموریت وی، اسلام «باید» ضد‎عقل و علم و ناتوان از تولید آن‎‎ها معرفی شود. از این‎رو، از آن‎جا که تعاریف تصرفی به‎صورت آگاهانه بر بنیاد «تحریف» استوار می‎شوند، ‎ غیرعلمی‎ترین و غیرانسانی‎ترین تعاریف هستند.

ب) تعاریف تصرفی تنها به این دلیل که «اراده» شده‎اند، محقق نمی‎شوند، بلکه تعریف‎کننده باید در مقام و «شرایط» تصرف کردن و تعریف‎شونده در «وضعیت» تصرف شدن نیز قرار داشته باشند. توجه به این نکته از این حیث مهم به‎نظر می‎رسد که بدانیم در وضعیت‎‎های تاریخی‎ای که غیرمسلمانان اسلام را تعریفِ به تحریف کرده‎اند، اگر جهان اسلام نیز اجازه دهد که همان‎گونه که آن‎‎ها خواسته‎اند، اسلام تعریف شود، در این‎جا نه فقط تعریف‎کنندگان «مجرم»‎ هستند، بلکه تعریف‎شوندگان نیز «مقصر» خواهند بود. بر مسلمانان لازم است تا اسلام و خود را به‎گونه‎ای تعریف کنند که در برابر تعریف‎‎های تحریفی دیگران انعطاف‎ناپذیر باشند.

ج) عکس‎العمل مسلمانان به تعاریف تحریفی از اسلام توسط مستشرقین، نباید تعاریف تحریفی از آن‎‎ها باشد. اگر تحریف تعریف را امری غیرانسانی بدانیم، این قاعده در مورد همه افراد به یکسان صدق خواهد کرد. اساسا نباید پنداشت که اقبال عمومی به یک اندیشه ضرورتا از طریق نقد اندیشه‎‎های رقیب آن صورت می‎گیرد، بلکه خود اندیشه باید مستقل از اندیشه‎‎های رقیبش دارای بار اثباتی قابل‎دفاع و پذیرش باشد. این در حالی است که غرب به این دلیل دست به تحریف اسلام زده است که به‎لحاظ ایجابی، درون خود آن چیزی درخور وجود نداشته است. اسلام مدعی اشتمال بر قوانین جامع و کامل است. از چنین دینی (هم‎چنان‎که از پیروان هم‎چون دینی) انتظار می‎رود که بی‎آن‎که تنها دغدغه نقد اندیشه‎‎های مخالف خود را داشته باشد، خودش قابلیت اثبات و دفاع داشته باشد.

د) تعاریفی که از اسلام در شرایط احساس تصرف در آن ارایه شده، متفاوت از تعاریف ناشی از احساس خطر نسبت به آن است. کسانی‎که از اسلام احساس خطر کرده‎اند، ترس از آن با بغض و کینه همراه شده و تعاریف‎شان خصلت خصمانه به خود گرفته است. این در حالی است که تصرف در شیء همواره در وضعیت بالادستی ممکن است. مقام تصرف‎کننده، به شیء تصرف‎شونده به چشم یک منبع مناسب برای برآورده کردن نیازهایش نگاه می‎کند. از این‎رو، تعاریف ناشی از موقعیت تصرف، بسیار نرم بوده و تحریف محتوا در آن‎‎ها پنهانی و با واسطه است و این مسأله به نوبه خود باعث می‎شود که مسلمانان به‎راحتی نتوانند به ضعف‎‎ها و کاستی‎‎های آن‎‎ها علم یابند. بسیاری از طبقه‎بندی‎‎ها و تعاریفی که امروزه توسط غربی‎‎ها از اسلام سیاسی ارایه می‎شود، از ظاهری موجه و آکادمیک برخوردار هستند.

هـ) تعاریف تصرفی از اسلام، ضرورتا به‎صورت آگاهانه ارایه شده‎اند و نمی‎توان گفت که بسا محققانی به‎دلیل نداشتن منابع کافی و یا به‎دلیل داشتن منابع غیرصحیح درباره اسلام، به نتایج و قضاوت‎‎های تصرفی درباره آن رسیده‎اند. برخلاف تحریف - که ممکن است از جانب انسان‎‎های ناآگاه و غیرمغرض صورت گرفته باشد - تصرف، همواره فعل فاعل خودآگاه و مختار است. از این‎رو، دستگاه شرق‎شناسی که در قرون اخیر عمدتا از موضع تصرف به تحلیل شرق نشسته، هیچ راه فرار و دفاعی در برابر تحریفات آگاهانه‎ای که از مفاهیم اسلامی از جمله اسلام سیاسی ارایه داده، نخواهد داشت.

3) تعاریفی که در شرایط مواجهه علمی - پژوهشی با اسلام ارایه شده است: این تعاریف از قدمت طولانی‎ای برخوردار بوده و نمی‎‎توان آن‎‎ها را متعلق به یک دوره تاریخی خاص دانست. واقعیت این است که در سراسر تاریخ اسلام، همواره انسان‎‎های حقیقت‎جویی در خارج از این قلمرو وجود داشته‎‎اند که به‎دنبال فهم راستین از آن بوده‎اند. در این‎خصوص نیز توجه به نکات ذیل حایز اهمیت است:

الف) مستشرقینی که درباره اسلام پژوهش کرده‎اند، سه دسته‎اند: بسیاری از آن‎‎ها از جمله گلدزیهر، فلوبر، گیب، مونتگمری وات و... به‎رغم آشنایی‎ نسبتا کامل‎شان با تاریخ اسلام، آگاهانه به تحریف آن اقدام کرده‎اند؛ معدودی از آن‎‎ها از جمله رنه گنون، هانری کربن و... پس از مواجهه با اسلام و مطالعه آن، شیفته‎اش شده و بدان ایمان آورده‎اند؛ و برخی نیز از جمله آنه ماری شیمل (عرفان‎پژوه)، ایزوتسو (قرآن‎پژوه)، جرج جرداق (نهج‎البلاغه‎پژوه) - مسیحی لبنانی و نویسنده کتاب پنج‎جلدی و ارزشمند «علی صوت العداله الانسانیه» - هرچند به اسلام ایمان نیاورده‎، اما در برابر آن خاضع شده و انصاف به خرج داده‎اند.

ب) حتی در تقریر مستشرقان اسلام‎آورده نیز، مکرر شاهد تقلیل اسلام به بخشی از آن هستیم. به‎عنوان مثال؛ بسیاری از آن‎‎ها نوعی درک تقلیلی از نسبت اسلام و سیاست دارند و چنین می‎پندارند که اسلام به مثابه یک ساحت چندقسمتی است که تنها یکی از قسمت‎هایش سیاست است و در تمام‎ قسمت‎‎های دیگر آن، سیاست حضور ندارد. این در حالی است که درک صحیح از اسلام که دیانت را عین سیاست و برعکس می‎داند، از آن‎جا که قلمرو دیانت را شامل می‎داند، ناگزیر قلمرو سیاست را نیز فراگیر می‎داند. بر اساس این درک، سیاست نه فقط بخشی از اسلام، بلکه بُعد آن می‎باشد. دلیل تقلیل‎گرایی مستشرقان اسلام‎آورده در تبیین اسلام، فقدان دسترسی‎شان به منابع اساسی و نیز شناخت سطحی و پسینی آن‎‎ها از اسلام است.

ج) فهم پسینی و معمولا ناقص و سطحی مستشرقین‎ اسلام‎آورده از اسلام باعث شده تا در تقریر‎های آن‎‎ها از اسلام، مفاهیمی چون شمشیر، نخل، مشک، بیابان، جنگ و... پررنگ جلوه کند به‎گونه‎ای که در نگاه ابتدایی چنان تصور می‎رود که اسلام یعنی همین مفاهیم. در این‎رویکرد، اسلام به اسلام تاریخی (اسلام مسلمین، نه اسلام مُنزَل) تقلیل یافته است. این در حالی است که در تقریرات اسلام‎پژوهان واقعی، مفاهیمی مثل توحید، رسالت، امامت، بیعت، شهادت و... پررنگ می‎شود و هیچ بعدی هم ندارد که معتقد شویم که اسلام یعنی مجموعه همین نوع مفاهیم. به‎عبارت دیگر؛ در بیشتر پژوهش‎‎های مستشرقین اسلام‎آورده، اسلام به نازل‎ترین سطح وجودی‎اش تقلیل می‎یابد. البته لازم است توجه داشت که اولا تفسیر همه مستشرقین اسلام‎آورده از اسلام، تفسیری یک‎دست و در یک رتبه نیست و ثانیا برخی تحقیقات ارزشمند، عمیق و صحیح نیز توسط مستشرقین اسلام‎آورده - که عمدتا ناشی از تحقیق طولانی‎مدت و اقامت در جوامع اسلامی است - انجام گرفته است.

د) به‎رغم این‎که اسلام، دین آخرین بشریت است؛ در تقریرات مستشرقین اسلام‎آورده، چنان چهره‎ای از اسلام ترسیم می‎شود که ذهن بیشتر تمایل دارد با آن به مثابه یک «تاریخ» برخورد کند تا به مثابه یک «فرهنگ» بالفعل جاری و ساری در حیات مسلمانان. تفاوت مهم تاریخ و فرهنگ در این است که برخلاف تاریخ که متعلق به «گذشته» بشر است، فرهنگ متعلق به «حال» آن است که البته مسبوق به تاریخ هم هست. بی‎شک، بخش‎‎هایی از اسلام، رنگ تاریخی گرفته و از همان اول هم «در زمانی» شکل گرفته است، اما اسلام روحی دارد که حسب فلسفه تشریع آن باید «برزمانی» باشد. به‎عبارت دیگر؛ هرچند اسلام مشتمل بر تاریخ است، اما تاریخ تنها چهره آن نیست، بلکه چهره‎ای دیگر نیز از جنس فرهنگ - که همواره باید در زندگی انسانی جاری و ساری باشد - دارد. این در حالی است که در بسیاری از تحقیقات مستشرقین اسلام‎آورده شاهد آن هستیم که اسلام از طریق مفاهیمی مثل شتر، شمشیر، بیابان، مشک، نخل و... که بیش‎تر رنگ و سیاق تاریخی و «مقطعی» دارد، تحلیل می‎شود تا از طریق مفاهیمی مثل بیعت، شهادت، امامت، جهاد، امر به معروف و... که بیشتر رنگ و سیاق فرهنگی و خصلت «ماندگاری» دارد.

هـ) در تحقیقات مستشرقین اسلام‎آورده، اسلام به مجموعه‎ای از آموزه‎هایش تقلیل یافته است. این در حالی است که هرچند اسلام مشتمل بر آموزه‎‎هایی از جنس «باید و نباید» و «هست و نیست» است، اما هرگز قابل‎تقلیل بدان‎‎ها نیست. به‎عبارت دیگر؛ همه اسلام، آموزه‎‎های آن نیست، بلکه مجموعه آموزه‎‎های اسلامی روحی دارند که باعث می‎شود آن را از سطح آموزه‎ای به سطح زیستی ارتقا دهد. اسلام، یک نحوه زیست و بودن جهت‎دار در جهان است. از همین‎رو، چه‎بسا کسانی‎که آموزه‎‎های اسلامی را خوب می‎دانند و حتی بدان‎‎ها عمل هم می‎کنند، اما بهره‎ای درخور از آن روح ندارند. هم‎چنان‎که بسا کسانی‎که به‎رغم نا‎آشنایی با آن آموزه‎ها، با روح اسلام پیوند وجودی برقرار کرده‎اند. البته نباید پنداشت که بدون آشنایی و عمل به آموزه‎‎های اسلامی می‎توان با روح آن عجین شد؛ اطلاع از آموزه‎‎های اسلامی و عمل بدان‎‎ها، شرط کافی برای یگانگی با روح اسلامی نیستند، نه این‎که شرط لازم هم نباشند.

و) ایمان متأخر مستشرقین به اسلام باعث شده تا آن‎‎ها با انبوهی از آموزه‎ها، سیره‎ها، رخ‎‎داد‎ها و افکار اسلامی روبه‎رو باشند که جمع آن‎‎ها به راحتی مقدور نیست. از همین‎رو، آن‎‎ها برای فهم اسلام ناگزیر از طبقه‎بندی و ساده‎سازی آن هستند. این طبقه‎بندی هرچند می‎تواند برای ایجاد فهم‎‎های اجمالی مفید باشد، اما برای درک‎‎های عمیق‎تر از آن، چه‎بسا غیرمفید و حتی رهزن باشد؛ چراکه بسیاری از جزییات و منظر‎ها - که در اکثر موارد، خود عامل تمایز اسلام با دیگر ادیان نیز هستند - به‎راحتی در طبقه‎بندی‎‎ها جای نمی‎گیرند و اکتفا به نتایج ناشی از تبیین‎‎های طبقاتی از اسلام، باعث نا‎آشنایی با آن‎‎ها شده و نوعی فهم اگرنه غلط، حداقل ناقص از اسلام را به‎وجود می‎آورد