نحوه شکل‎گیری ستاد جنگ‎‎های نامنظم توسط شهید چمران و مقام معظم رهبري در گفت‌وگو با مهندس سيداحمد كاوياني

از کاخ سعد آباد تا سوسنگرد

مهندس سیداحمد کاویانی در کسوت مسئول دفتر شهید به واکاوی و بررسی رابطه شهید دکتر مصطفی چمران با نهضت آزادی و جبهه ملی می‎پردازد و روز‎های سخت نبرد چریک مبارز در سرزمین تف‎دیده جنوب را در قامت معاون ستاد جنگ‎‎های نامنظم روایت می‎کند.



ستاد جنگ‎‎های نامنظم چگونه به‎وجود آمد؟

دکتر شهید چمران وقتی در سال 57، بعد از پیروزی انقلاب وارد ایران شدند، با کسب اجازه از حضرت امام خمینی رحمت‎الله‎علیه به‎دنبال تشکیلاتی با ساختار نظامی بودند. بعد شدند معاون نخست‎وزیر در امور انقلاب، تا این‎که واقعه تسخیر لانه جاسوسی رخ داد و دولت مهندس بازرگان استعفا داد، در واقع انقلاب را ر‎ها کردند و رفتند.

ما در نخست‎وزیری مستقر بودیم و صبح روز چهاردهم آبان که در دفتر حاضر شدیم، دستور دولت موقت را دیدیم که گفته بودند همه افراد کار‎ها را ر‎ها کنند و بروند، چون دولت استعفا داده است. دکتر آمد و ما خبر را به ایشان دادیم. دکتر گفت: «خب شما هم بساط‎تان را جمع کنید و بروید.»

ما شروع کردیم به جمع‎آوری وسایل‎مان و دفتر، دکتر هم رفت. حدود ساعت ۴ یا ۵ عصر بود که دکتر برگشت. من رفتم گزارش جمع‎آوری وسایل و دفتر را به دکتر بدهم که ایشان به بنده فرمود: «عزیز، نمی‎خواهد ادامه بدهید.»

پرسیدم: «موضوع چیست؟ »

دکتر چمران این کلام تاریخی را بر زبان آوردند که «من امام را تنها نمی‎گذارم» بنابراین ما همان‎جا ماندیم و به کار ادامه دادیم. این‎که نهضت آزادی‎‎‎ها می‎گویند شهید چمران از ما بود یک دروغ است. من یادم هست، نهضت آزادی یک دفتری در خیابان شهید مطهری داشتند که زنگ می‎زدند و دکتر را دعوت می‎کردند. شهید چمران هم یک، دو بار به جلسات‎شان رفتند، اما هر دو بار که از جلسه بر می‎گشتند خیلی ناراحت بودند تا این‎که به من گفتند که هر وقت از دفتر نهضت آزادی تماس گرفتند، دعوت‎شان را قبول نکنید. شهید چمران تا قبل از انقلاب به‎خاطر مباحث مبارزاتی، گاهی با نهضت آزادی همکاری می‎کردند، اما وقتی که وارد ایران شدند صراحتا گفتند که راه من از بازرگان جداست. خاطره دیگرم از نحوه برخورد ایشان با عناصر نهضت آزادی برمی‎گردد به قصه پاوه، وقتی درگیری‎‎های کردستان شروع شد از دفتر مهندس بازرگان مکرر با من تماس می‎گرفتند که به دکتر چمران بگویید از پاوه برگردد. چون آن زمان می‎خواستند غائله کردستان را از طریق سیاسی و گفت‎وگو حل کنند، به همین‎خاطر هیأت حسن نیت از طرف دولت موقت مأمور انجام گفت‎وگو‎ها شد. یادم هست روزی که آیت‎الله طالقانی رحمت‎الله علیه را در بهشت زهرا (سلام الله علیها) غسل می‎دادند، دکتر چمران خودش را با هلی کوپتر رساند بهشت زهرا. ایشان با همان لباس رزم پلنگی که بر تن داشتند آمدند وارد غسالخانه شدند. مهندس بازرگان هم بود همان جا روی تخت غسالخانه یک بحثی مهندس بازرگان با دکتر چمران کردند. مهندس بازرگان به دکتر چمران می‎گفت: این‎قدر دارم بهت می‎گم برگرد! چرا برنمی‎گردی؟ ایشان هم به بازرگان می‎گفتند: آخه مهندس! من دارم قضیه کردستان را تمام می‎کنم، آن وقت شما می‎گویید برگرد بگذارید غائله کردستان را با روش خودمان تمام کنیم، اما بازرگان زیر بار نمی‎رفت و می‎گفت: شما نباید بجنگید و باید برگردید. شهید چمران معتقد بود که جواب جنگ را باید با جنگ داد.

دلیل تشکیل ستاد جنگ‎‎های نامنظم با چنین ساختاری نظامی چه بود؟

خود شهید چمران به شخص بنده گفتند: نهضت ملی را با آن سابقه، شعبان بی‎مخ و طرفدارانش، ساقط کردند و اگر کسانی‎که در دولت ملی بودند، ساختاری هرچند کوچک هم داشتند و می‎توانستند مردم را جمع کنند، دولت مصدق سقوط نمی‎کرد و کودتای 28 مرداد رخ نمی‎داد.

شهید چمران می‎گفت ما انقلاب کرده‎ایم، اما الان هیچ تشکیلاتی که متعلق به انقلاب باشد، وجود ندارد، بنابراین من با حضرت امام صحبت کرده‎ام و درخواست کرده‎ام و ایشان هم به من اجازه دادند که چنین ساختاری به‎وجود بیاید. این ساختار مشابه همان تشکیلات کمیته انقلاب اسلامی و سپاه و بسیج بود.

بنابراین در اولین اقدام شروع به جذب نیرو کردند و اولین داوطلب‎‎ها را در کاخ سعدآباد آموزش نظامی دادند.

و وقتی اولین مشکلات امنیتی مانند غائله خلق عرب در خرمشهر، غائله کردستان، گنبد در ایران رخ داد، همین جوان‎‎های آموزش دیده توسط شهید چمران به مناطق درگیری اعزام شدند.

مدل و الگوی شهید چمران برای به‎وجود آوردن چنین ساختاری برگرفته ازکجا بود؟ آیا نشأت گرفته از حضور و تجربه ایشان در لبنان بود یا برگرفته از ساختار ارتش یا سپاه و بسیج؟

برگرفته از هیچ جا نبود. مدل شهید چمران مدل یک سازمان چریکی بود. تمام آموزش‎‎هایی که ایشان تعلیم می‎داد، آموزش‎‎های چریکی بود یا همان جنگ‎ نامنظم چریکی. چون در آن زمان نیروی نظامی قابل‎اعتمادی به آن صورت وجود نداشت.

این نامنظم بودن به معنی این است که از هیچ قانون و نظمی تبعیت نمی‎کنند؟

نه، بلکه باید دارای منظم‎ترین ساختار و افراد باشند، چراکه بتواند مأموریت‎‎های ویژه را به خوبی انجام دهند. اما از ساختار ارتش‎‎های کلاسیک دنیا تبعیت نمی‎کنند. جنگ‎‎های نامنظم، در واقع یک نوع جنگ منظمی است که از ساختار‎های بزرگ و منظم مانند آن‎چه در ارتش‎‎های کلاسیک دیده می‎شود، تبعیت نمی‎کند. جنگ‎‎های پارتیزانی و چریکی را تحت عنوان جنگ‎‎های نامنظم می‎گویند. از این نوع ساختار مواقعی استفاده می‎شود که یک ارتش بزرگ و قدرتمند در مقابل شما باشد و شما، سازماندهی درستی هم نداشته باشید در این مواقع تنها از جنگ نامنظم استفاده می‎شود. در ستاد جنگ‎‎های نامنظم از روز اولی که ارتش عراق وارد ایران شد، دو نماینده حضرت امام در شورای عالی دفاع از امام مأموریت گرفتند و عازم اهواز شدند.

چرا اهواز و سوسنگرد را انتخاب کردید و چرا به خرمشهر نرفتید؟

اهواز مرکز بود و ما تمام جبهه خوزستان را پوشش می‎دادیم به خرمشهر و آبادان هم نیرو اعزام می‎کردیم. از جبهه غرب و شرق تا جنوب اهواز، اما نیرو‎های ستاد جنگ‎‎های نامنظم در سوسنگرد از دیگر مناطق خوزستان بیشتر حضور داشتند و این‎که ستاد جنگ‎‎های نامنظم فقط در جبهه بستان - سوسنگرد حضور داشت درست نیست.

اولین مقر ستاد جنگ‎‎های نامنظم در دانشگاه جندی شاپور مستقر شد، اما به‎علت کم بودن فضا از دانشگاه به استانداری اهواز انتقال داده شد.

قبل از شروع جنگ عراق با ایران شهید چمران و نیروهایش تحت عنوان ستاد جنگ‎‎های نامنظم فعالیت نمی‎کردند، بلکه اسم نیرو‎های ویژه نخست‎وزیری مطرح می‎شد.

این افراد چگونه انتخاب می‎شدند؟

بیشتر بچه‎‎های انقلابی و نیرو‎های مردمی بودند که جذب می‎شدند.

غیراز شهید چمران چه‎کسانی نیرو‎ها را آموزش می‎دادند؟

اولین مربیان آموزش‎‎های نظامی نیرو‎های تحت امر شهید چمران، بچه‎‎های لبنان بودند که با شهید چمران به ایران آمده بودند، اما کم‎کم خود بچه‎‎ها و بعضا ارتشی‎ها هم آموزش می‎دادند.

ساختار ستاد جنگ‎‎های نا‎منظم به چه صورت بود؟

خدمات پرسنلی و اداری یا رکن 1، اطلاعات یا رکن 2، عملیات یا رکن 3، پشتیبانی و لجستیک یا رکن 4 که هرکدام از این‎‎ها زیر مجموعه مخصوص به خود را داشتند.

این ساختار که شبیه ساختار ارتش است؟

چون می‎خواستیم ساختار بدهیم و ارتش هم دارای چنین ساختاری بود، از همین ساختار ارتش استفاده کردیم. روابط عمومی را هم مقام معظم رهبری دستور دادند و به ساختار ستاد جنگ‎‎های نامنظم اضافه شد.

هزینه‎‎های ستاد از کجا تأمین می‎شد؟

ما یک ریال هم از دولت نگرفتیم. هزینه‎‎های ستاد از کمک‎‎های مردمی و بازار تأمین می‎شد، تنها چیزی که از دولت گرفتیم، اسحله بود که آن را نمی‎شد از جای دیگری تأمین کرد. یادم هست عید سال 59 بود که مقام معظم رهبری مبلغ 3 میلیون تومان که از شهید آیت‎الله صدوقی گرفته بودند، برای ستاد آوردند که ما هم از آن پول، نفری 2 هزار و 500 تومان به بچه‎‎ها عیدی دادیم که البته برخی هم قبول نکردند.

ستاد جنگ‎‎های نامنظم تا چه زمان در جنگ حضور داشت؟

بعد از شهادت شهید چمران، آذرماه سال 60 ، قبل از عملیات طریق‎القدس، ستاد جنگ‎‎های نامنظم در سپاه ادغام شد و نیرو‎های تحت امر شهید مصطفی چمران، دی‎ماه سال 1360 از ستاد تسویه کردند.

چرا بنی‎صدر خائن بود؟

خیانت آگاهانه بني‎صدر/ سردار سیدمحمد باقرزاده - رییس بنیاد حفظ آثار و ارزش‎های دفاع مقدس

بنده در پاسخ به آن دسته‎ای که هنوز در خائن بودن بنی‎صدر تردید دارند، می‎گویم؛ خیانت کردن از عناوین قصدیه نیست یعنی‎ چه‎بسا فرد بدون قصد قبلی، عملی را انجام دهد که خروجی آن خیانت باشد. به‎عنوان مثال در خیانت آگاهانه بنی‎صدر، همین بس که ایشان معتقد بود ما در خوزستان باید حداقل 120 کیلومتر از شهر اهواز عقب‎نشینی کنیم و بیاییم در کوه‎های بهبهان مستقر شویم و بعد به روش جنگ و گریز اشکانیان، خوزستان را از دشمن پس بگیریم! شما تصور کنید کسی که مدعی است با مسائل نظامی آشنایی دارد، چگونه چنین حرفی زده است و اگر حمل به صحت کنیم باید بگوییم جاهل بوده است ولی دقیقا روشن است، در شرایطی که رزمندگان در خرمشهر، وجب به وجب و کوچه به کوچه از شهر دفاع می‎کردند تا دشمن یک قدم جلوتر نیاید و اگر تا پل خرمشهر آمد، نتواند از پل عبور کند و به سمت آبادان تعرض کند؛ ایشان در پی این بود که نیروها را به کوه‎های بهبهان که در حقیقت دروازه شرقی استان خوزستان است، گسیل بدارد و عملا زمینه شکست کامل و تجزیه کامل استان خوزستان را فراهم کند. این یک نشانه و قرینه‎ای است از خیانت این عنصر پلید.

این‎ها چیزهایی است که باید در عرصه‎های مختلف از زبان متخصصین و محققین و پژوهشگران ما بیان شود تا در تاریخ مکتوم نماند. اگرچه که گفته شده و بیان شده و نوشته شده است ولی من همین‎جا به سهم خودم وظیفه داشتم یک اشاره دوباره‎ای کنم تا آن‎هایی که نمی‎دانند بنی‎صدر کیست و چه افکاری داشت، حداقل از همین یک مورد متوجه بشوند.

و یا نمونه دیگر مربوط است به آزادسازی سوسنگرد که طی آن با هدایت و تقاضای مقام معظم رهبری که آن‎موقع نماینده حضرت امام(ره) در شورای عالی دفاع بودند و همچنین شهید چمران، مقرر شد تا یکی از تیپ‎های برجسته ارتش جمهوری اسلامی ایران از دزفول برای عملیات آزادسازی به‎سمت سوسنگرد برود که البته این تیپ آمد و در کنترل عملیاتی قرار گرفت و توانست عملیات آزادسازی سوسنگرد را با کمک نیروهای بسیج و سپاه به انجام برساند، اما آقای بنی‎صدر این تیپ را نهی کرده بود تا در کنترل عملیاتی قرار بگیرد و فرماندهان آن را مورد بازخواست قرار داده بود که چرا شما به سمت سوسنگرد رفتید. واقعا ایشان آن پیام و خواسته امام را نادیده گرفته بود و در چنین شرایط حساسی سعی می‎کرد قوا را تجزیه کند.

البته در مورد رد خیانت بنی‎صدر، ممکن است عده‎ای با این ادعا که چون سه عنصر مادی، معنوی و قانونی تحقق جرم در بحث خیانت بنی‎صدر جمع نشده است، هرگونه خیانت این عنصر را منکر شوند و به اصطلاح، مدعی عدم ادله کافی در این زمینه شوند، اما در پاسخ به این ادعا می‎گوییم: از منظر برخی بزرگان نظیر مرحوم آیت‎الله عمید زنجانی (ره) و به استناد نامه معروف امیرالمؤمنین علی (علیه‎السلام) به اشعث بن قیس (عامل آذربایجان) که طی آن فرمودند:

«وَ إنَّ عَمَلَکَ لَیسَ لَکَ بِطُعمَهٍ وَ لکِنّهُ فی عُنقِکَ اَمانَهُ»

یعنی حکم‎رانی برای تو طعمه نیست، بلکه امانتی است بر عهده تو؛ دایره امانت از محدوده امانت‎های مرسوم در جامعه فراتر می‎رود و عملا مناصب حکومتی به‎عنوان امانت شناخته می‎شود. طبعا هرگونه افراط و تفریط نسبت به چنین امانتی از مصادیق خیانت خواهد بود؛ ولو آن‎که فردی که در منصب حکومتی قرار گرفته است، به ظاهر قصد خیانت نداشته باشد؛ ولی با چنین تعدی یعنی افراط و تفریطی که صورت داده است، عملا امانت را تضییع کرده و خائن شناخته می‎شود. بنابراین چون جناب آقای بنی‎صدر به‎دلیل فرمان‎های غیرکارشناسی خود در مقام فرماندهی کل قوا، این حق را تضییع کرده، خائن شناخته می‎شود. حتی اگر جهل او منشأ باشد، این جهل عامل آن تضییع و افراط و تفریط شده که چنین افراط و تفریط‎هایی منجر به آن خیانت‎های بزرگ شده است.