از 13 آبان 58 تا 8 آذر 90

جنگ سفارتخانه‎ها/ سيدعباس فاطمي

هر انسانی برای انجام تکالیف دینی خود نیازمند علم است. یا خود باید عالم به تکالیف و احکام باشد و یا در این امور باید از فرد مجتهد و صاحب‎نظر تقلید کند. به‎عبارتی برای عمل به احکام فردی، انسان نیازمند به داشتن علم کافی برای درک درستی عمل است. چنین فردی را مجتهد گویند؛ یعنی کسی‎که قدرت تشخیص و استنباط راه درست از نادرست را با استفاده از معارف دینی و احکام الهی دارد. در غیر این‎صورت انسان باید مقلد باشد. یعنی از مجتهد دیگری که صاحب اجتهاد است تقلید کند.

این مهم در عمل به اعمال اجتماعی، نیازمند درک وسیع‎تر و جامع‎تری از تأثیرات اعمال احکام دینی فردی است، به‎عبارت دیگر داشتن فهم کافی از درستی، صلاح و مصلحت عمل. چراکه انسان در انجام اعمال فردی تنها به خود و یا حداقل چند نفر لطمه و خسارت می‎زند، ولی در اعمال اجتماعی، اقتصادی و سیاسی - به‎ویژه در امور بین‎الملل و سیاست خارجی و امثالهم؛ هر اتفاقاتی که تأثیرگذار بر سرنوشت و آینده یک ملت باشد و جامعه‎ای را تحت تأثیر قرار دهد، نیازمند تقلید از بزرگان نظام و کشور است.

سه‎شنبه هشتم آذرماه جاری رویدادی به‎وقوع پیوست که قطعا از نوع اعمال اجتماعی و سیاسی و بین‎المللی بود. البته این اقدام تقریبا مورد حمایت قاطع هیچ حزب و گروهی قرار نگرفت و حتی از سوی برخی تلویحا با انتقاد روبه‎رو شد. اما در این میان عده‎ای تصرف سفارت انگلیس را مشابه عمل دانشجویان پیرو خط امام دانستند و برخی دیگر آن را عملی نسنجیده و غیرضرور و حتی مخرب برای نظام و انقلاب به‎حساب آوردند.

سؤال این‎جاست چه‎کسی درست می‎گوید؟

در موارد مشابه، درستی عمل از نادرستی آن را چگونه باید فهمید؟

سلامت عمل و درستی اقدام در امور اجتماعی، چه ویژگی‎‎هایی باید داشته باشد؟

پاسخ به این سؤال یک جمله بیش نیست. در نظام اسلامی چشم و گوش مردم باید متمرکز بر دیدگاه و نظرات امام و ولی امر باشد. در جوامع غیراسلامی، نداشتن رهبر و جلودار در حوادث مستحدثه مردم را دچار تردید و دو دلی می‎کند.

این امر در کشور‎‎های با ساختار حزبی متفاوت است. در احزاب مدیران و رهبران با تجربه بر اساس داشتن تحلیل و حساب و کتاب‎‎های سود و زیان یک تصمیم به میدان می‎آیند و طرفداران و سمپات‎‎های حزبی هم به دنباله‎روی از رهبران حزبی می‎پردازند.

از طرفی وقتی در یک جریان حزبی، اقدامی تصویب شود، این با تجربه‎ها هستند که تدبیر می‎کنند و جوانان و گروه‎های صنفی و... در حزب برنامه‎‎های مصوب را مو به مو به اجرا درمی‎آورند.

واقعیت این است که امروزه در جامعه اسلامی ما افراد با تجربه و پخته شده در کوران حوادث انقلاب و دفاع مقدس، دیگر شور انقلابی جوانان را ندارند و در دوران میان‎سالی به‎سر می‎برند و اساسا از آنان جز محافظه‎کاری و حرکت‎‎های رفرمی نباید انتظار داشت. از طرفی افراد جوان جامعه هم که شور بالای اقدامات انقلابی را دارند، تجربه کافی برای انجام اعمال سنجیده را ندارند و از همه مهم‎تر صبوری توقف، تأمل و بررسی درستی یا نادرستی کار‎ها را ندارند.

این در حالی است که آن‎چه که موجب پیروزی و استمرار حیات طیبه انقلاب اسلامی به رهبری حضرت امام خمینی (رحمت‎الله‎علیه) و مقام معظم رهبری مدظله‎العالی شده است، ناشی از ترکیب شور جوانان انقلابی، با تجربه بزرگان و روشن‎فکران مؤمن و آگاه بوده. هر کجا این عناصر در هم آمیخته شدند و سپس مورد استفاده صحیح قرار گرفتند، نتایج ارزشمندی به‎دست آمده و هرجا که این امر تحقق نیافته نتایج تلخ و ناگواری به‎دست آمده است.

ترکیب باتجربه‎‎های پخته شده در حوادث و مبارزات با جوانان آرمان‎خواه و تعالی‎طلب فهیم، همواره برکات و خیرات فراوان برای انقلاب اسلامی به‎همراه داشته است. اگر انقلاب در روز‎های اولیه به درخواست‎‎های گروهک‎‎های به ظاهر انقلابی - که بعد‎ها انحراف و خیانت آن‎ها و وابستگی‎شان به دشمنان شرقی و غربی اثبات شد - ارتش را منحل کرده بود، چه اتفاقی در ایران می‎افتاد. این امام راحل بود که درخواست‎های به‎حق جوانان را مدیریت کرده و به شکل اصولی باعث تغییرات صحیح می‎شدند.

این مدیریت حکیمانه بنیانگذار فقید جمهوری اسلامی بود که انقلاب را در مواجهه با انبوه توطئه‎‎های سیاسی، روانی، نظامی و اطلاعاتی دشمنان تا بن دندان مسلح و مجهز به انواع سازمان‎ها و ابزار‎های جاسوسی و اطلاعاتی موفق بیرون آورد.

توفیقاتی همچون ایستادگی در برابر دشمنان چند ملیتی متجاوز که در لباس ارتش بعث عراق به ایران عزیز، حمله کردند، طراحی شعار‎های اساسی توسط امام راحل، مبنی بر ایستادگی در برابر دشمنان تا رفع فتنه (و این‎که اگر جنگ 20 سال هم طول بکشد ما ایستاده‎ایم و...)، پایداری بر شعار‎ها تا آن‎جا که دشمنان متوجه شدند شعار‎های امام راحل و رهبران جمهوری اسلامی بدون پشتوانه نیست و ایران بر سیاست‎‎های اعلام شده تا آخرین نفر می‎ایستد و نهایتا تسلیم شدن آن‎ها در برابر خواسته‎‎های بر حق ایران اسلامی و تصویب قطعنامه نصف و نیمه 598 و بند مورد تأکید ایران (تعیین متجاوز) علی‎رغم میل باطنی شورای امنیت سازمان ملل متحد.

با این مقدمه بر آنیم تا با ترسیم ابعاد دو واقعه 13 آبان 58 و هشتم آذر 90، به تبیین نقاط اشتراک و افتراق دو رویداد پرداخته ارزیابی خود را ارائه کنیم.



13آبان 1358

رویداد‎‎های منتهی به تصرف لانه جاسوسی آمریکا در روز 13 آبان بسیار فراوان و پرداختن به تک‎تک آن‎ها در این مجال نمی‎گنجد. درست است که انقلاب اسلامی در بهمن 1357 با جانفشانی مردم و تحت رهبری‎‎های داهیانه حضرت امام خمینی با کمترین هزینه ممکن - که چند برابر آن در انقلاب‎‎های مشابه طبیعی می‎نمود - به پیروزی رسید. اما این انقلاب هرگز نتوانست تا روز تصرف لانه جاسوسی شیطان بزرگ، لحظه‎ای آرام و قرار داشته باشد. هنوز مردم و رهبران انقلاب درگیر خنثی‎سازی توطئه‎‎های بقایای رژیم پهلوی و تثبیت انقلاب بودند. که توطئه‎‎های خارجی از بیرون مرز‎ها آغاز شد. درگیری در استان‎های کردستان، آذربایجان غربی، خوزستان، سیستان و بلوچستان و فارس و ترکمن‎صحرا و... توسط موساد و استخبارات حزب بعث عراق تحت رهبری سازمان اطلاعاتی سیا و رهبران آمریکا از روزهای اولیه پیروزی انقلاب آغاز و چند سال ادامه یافت.

در داخل کشور نظام نوپای اسلامی به‎دنبال آرامش‎بخشی به مردم و ایجاد نهاد‎های جدید و کم کردن وابستگی‎‎های سیاسی و اقتصادی به خارج و کاهش فقر و افزایش رفاه عمومی بود. دستور امام برای افزایش سطح زیر کشت گندم برای کاهش وابستگی به محصول استراتژیک گندم و توسعه خدمت‎رسانی به مناطق محروم از طریق تأسیس جهاد سازندگی بود. در مقابل گروه‎های منحرف و وابسته به قدرت‎های سلطه‎گر که با انقلاب از ایران اخراج شده بودند، اقدام به آتش زدن کشتزار‎های گندم می‎کردند.

همچنین نظام برای نهادینه‎سازی خواست‎های مردم در مرداد 58، مجلس تدوین قانون اساسی را تشکیل داد. نمایندگان مردم در مجلس خبرگان قانون اساسی با آرای بالا به مجلس راه یافتند، رأی نماینده اول تهران بالای 2 میلیون نفر بود که رأی بالایی در زمان خود محسوب می‎شد. این مجلس که در چند ماه کار موفق به تصویب اولیه مواد قانون اساسی شده بود، به‎دلیل توجه به اصل ولایت فقیه مورد بی‎مهری دولتمردان دولت موقت قرار گرفته و زمزمه‎‎هایی برای انحلال آن - آن‎هم در آستانه نهایی شدن قانون اساسی - در مطبوعات و محافل مطرح می‎شد. یکی از دلایل مخالفت با مجلس مزبور عدم پایبندی به پیش‎نویس اولیه‎ای بود که دولت موقت ارائه کرده بود.

در دستگاه سیاست خارجی کشور نیز تفکر انقلابی وجود نداشت. خبر‎هایی مبنی بر نشست و برخاست برخی از اعضای دولت موقت با نمایندگان آمریکا در این‎جا و آن‎جا مطرح می‎شد و در موارد زیادی نیز گزارش‎‎های تأسف‎بار از اداره سفارتخانه‎‎های ایران در خارج منتشر می‎شد که کماکان بر اساس رفتار‎های طاغوتی اداره می‎شد و هیچ تغییری در آن‎ها رخ نداده بود. این امر تا تیرماه سال 59 ادامه پیدا کرد، به‎طوری که امام در سخنرانی عمومی از وضعیت اسف‎بار سفارتخانه‎‎های ایران و حیف و میل و از بین رفتن اموال عمومی و آرمان‎های انقلابی اظهار ناراحتی کردند و از نمایندگان مجلس اول خواستند به این امور نظارت کنند.

هر روز بیش از روز قبل دست‎‎های جنایتکار آمریکا، انگلیس و دیگر قدرت‎های سلطه‎گر در حوادث مختلف کشور نمایان می‎شد.

کار به آن‎جا رسید که حضرت امام در یک سخنرانی عمومی در تاریخ چهارم آبان 58، با اشاره به اعتصابات و حرکت‎‎های براندازانه در نقاط مختلف کشور در خوزستان، ترکمن‎صحرا، کردستان، سیستان و بلوچستان و... فرمودند:

«ریشه انتقاد برمی‎گردد به این‎که اگر این درست بشود، برخلاف امپریالیسم [است‎]! برخلاف مقاصد آن‎هاست. ریشه این است، لکن در لفظ، جور دیگر جلوه می‎دهد.» (صحیفه امام، ج‎10، ص 360)

در ادامه این سخنان، حضرت امام رابطه ایران و غرب را به‎نفع ایران ندانسته و وابستگی به غرب را مانع اصلی پیشرفت و استقلال ایران عنوان کردند:

«جوان‎های ما هم گرفتار این وابستگی به غرب را دارند. ما باید همه دست به دست هم بدهیم و این گرفتاری را بیرون کنیم. غرب را فراموش کنید.» (صحیفه امام، ج‎10، ص 360)

در ادامه حضرت امام (رحمت‎الله‎علیه) راه اصلاح شرق را در فراموش کردن غرب دانسته و رابطه میان ایران و غرب و شرق را رابطه بره و گرگ دانستند و فرمودند:

«ممالک شرق باید فکر خودشان باشند، نسیان کنند غرب را. و خودشان مشغول بشوند به اصلاح حال‎شان. اگر ما می‎توانستیم که به‎کلی منقطع بشویم از این‎ها، اجازه می‎داد این مسائل که به‎کلی منقطع بشویم از این‎ها، به صلاح‎مان بود. خیال نکنید که روابط ما با آمریکا و روابط ما با نمی‎دانم شوروی و روابط ما با این‎ها یک چیزی است که برای ما یک صلاحی دارد. این مثل رابطه بره با گرگ است! رابطه بره با گرگ، رابطه صلاحمندی برای بره نیست، این‎ها می‎خواهند از ما بدوشند...» (صحیفه امام، ج‎10، ص 362)

در برابر سیاست تهاجمی دشمنان از در رانده شده، دولت موقت سیاست حرکت گام به گام را دنبال می‎کرد. این سیاست گام به گام رو به جلو نبود، بلکه در بسیاری از موارد گام به گام عقب‎گرد می‎کرد.

هیچ تحرکی در برابر توطئه‎‎های آمریکا برای بردن محمدرضا پهلوی به آمریکا مشاهده نمی‎شد. آمریکا با بردن شاه به آمریکا تصمیم به تکرار فاجعه کودتای سیاه 28 مرداد را داشت. این امر نمی‎توانست بی‎پاسخ بماند. نهاد‎های حاکمیتی مثل مجلس شورای اسلامی هم هنوز شکل نگرفته بود و تنها مجلس خبرگان قانون اساسی هم تحت فشار بسیار زیادی برای انحلال قرار داشت به‎نحوی که اگر غیر از حضرت امام کس دیگری زمام رهبری را بر عهده داشت، قطعا با فشار زیاد گروه‎‎های سیاسی و دولت موقت با انحلال آن موافقت می‎کرد. به راه انداختن عملیات روانی گسترده بر علیه انقلاب با هدف مأیوس کردن مردم از انقلاب در دستور کار سازمان‎های اطلاعاتی آمریکا بود. طرح اتهام عدم رعایت حقوق بشر از سوی آمریکا - آن هم آمریکایی که در برابر قتل عام هزاران نفراز مردم در 17 شهریور 57 و روز‎های دیگر انقلاب، از شاه حمایت می‎کرد - چیزی عجیبی به‎نظر می‎رسید. شایعه‎پراکنی مبنی بر کشته‎شدن صد‎ها تن از مردم در این‎جا و آن‎جا و این‎که پاسگاه‎های ژاندارمری و پلیس در این‎جا و آن‎جا سقوط کرده و... مرتب از سوی آمریکا تکرار می‎شد. تا بیداری ناشی از انقلاب اسلامی در منطقه شکل نگیرد.

این اقدامات موجب شد تا امام خمینی (رحمت‎الله‎علیه) ساکت ننشسته و جوانان را برای حرکت‎‎های مدافعانه از انقلاب آماده سازد. لذا در ششم آبان 58 آمریکا را دشمن شماره یک ملت ایران معرفی کرده و فرمود:

«شما می‎بینید که الان توطئه‎‎ها باز درکار است. و آمریکا - که دشمن شماره اول بشر و ماست - باز این شخص خائن (محمدرضا پهلوی) را به بهانه این‎که مریض است برده است آمریکا...» (صحیفه امام، ج‎10، ص 374)

بنیانگذار کبیر انقلاب (رحمت‎الله‎علیه) در پیامی به‎مناسبت شهادت آیت‎الله قاضی طباطبایی در 11 آبان 58 ترور اولین شهید محراب را ناشی از کوتاه کردن دست چپاولگران غربی دانسته و فرمودند: «عزیزان من، در انقلابی که ابرقدرت‎ها را به عقب رانده و راه چپاول‎گری آنان را از کشور بزرگ بسته است این ضایعات و ضایعات بالاتر، اجتناب‎ناپذیر است.»

(صحیفه امام، ج‎10، ص: 421)

آخرین اقدام امام خمینی (رحمت‎الله‎علیه) قبل از ظهر 13 آبان، همزمان با آغاز حرکت دانشجویان در جهت تصرف لانه جاسوسی انجام شد. ایشان خطاب به دانش‎آموزان قم و تهران در دبیرستان حکیم نظامی قم فرمودند:

«توطئه‎‎ها را می‎شکنیم و این جُرْثُومه‎‎های فساد را یا اصلاح می‎کنیم و یا طرد. ای ملت عزیز! قوی باش که پشتیبان تو خداست.» (صحیفه امام، ج‎10، ص 475)



واکنش امام (رحمت‎الله‎علیه) به تصرف لانه جاسوسی

آمریکا، شیطان بزرگ است. این جمله اولین واکنش امام به اشغال لانه جاسوسی بود که در فردای اشغال سفارت آمریکا بیان شد. امام فرمودند: «در نظرم است که در یک روایتی است که رسول خدا که مبعوث شد، آن شیطان بزرگ فریاد کرد و شیطان‎ها را دور خودش جمع کرد و این‎که مشکل شد کار بر ما...

... در این انقلاب، شیطان بزرگ که آمریکاست، شیاطین را با فریاد دور خودش دارد جمع می‎کند. و چه بچه شیطان‎هایی که در ایران هستند و چه شیطان‎هایی که در خارج هستند، جمع کرده است و هیاهو به راه انداخته است. شایعه‎‎های زیاد برای تضعیف روحیه ملت.» (صحیفه امام، ج‎10، ص 490 و 491)

ایشان در واکنش تأیید‎آمیز نسبت به اقدام دانشجویان فرمودند:

«... آمریکا توقع دارد که شاه را ببرد به آن‎جا مشغول توطئه، پایگاهی هم این‎جا برای توطئه درست کنند، و جوان‎های ما بنشینند و تماشا کنند...» ( صحیفه امام، ج‎10، ص 492)

«... مسأله باز انقلاب است. یک انقلابِ زیادتر از انقلاب اول خواهد شد.» (صحیفه امام، ج‎10، ص 494)

در ادامه مواضع قاطعانه حضرت امام، در حمایت از دانشجویان پیرو خط امام، شاهد مخالفت قاطع ایشان با سفر هیأت ویژه اعزامی کارتر رییس‎جمهوری وقت آمریکا («رمزی کلارک» و «ویلیام میلر») به قصد ملاقات با امام خمینی که احتمالا با هماهنگی عناصر داخلی راهی ایران شده بودند، بودیم.

استمرار حمایت امام از اقدام دانشجویان و قوت قلب دادن به ملت در مواجهه با آمریکا در 16 آبان 58 انجام شد. امام در سخنانی فرمود:

«... آمریکا هم هیچ غلطی نمی‎تواند بکند، و جوان‎ها هم مطمئن باشند که آمریکا هیچ غلطی نمی‎تواند بکند. بی‎خود صحبت این‎که اگر دخالت نظامی [کند]، مگر آمریکا می‎تواند دخالت نظامی در این مملکت بکند؟

(صحیفه امام، ج‎10، ص: 517)

اما هشدار اساسی امام از مخالفت با تکرار حمله به سفارتخانه‎ها را نباید فراموش کرد. امام خمینی (رحمت‎الله‎علیه) از اولین ساعت پیروزی انقلاب از مردم و مسئولین خواسته بودند به سفارتخانه‎‎ها نزدیک نشوند. حالا پس از تصرف لانه جاسوسی آمریکا، دوباره به این مهم اشاره کرده می‎فرمایند:

«هشدار! امروز هم الان توطئه هست، برای این‎که از حسن‎نیت جوان‎های ما، از صفای سَریره (صفای باطن) جوان‎های ما استفاده سوء بکنند. فرض کنید بیخ گوش آن‎ها بخوانند که خوب انگلیس هم مثل آمریکا، چه فرقی می‎کند! بریزند آن‎جا را خراب کنند. خوب، عراق هم مثل آن‎جا، چه فرقی می‎کند، بریزند آن‎جا را هم بگیرند. فرانسه هم مثل آن‎ها، که ما را معرفی بکنند که نه‎تنها قضیه روی موازین نیست، قضیه روی هرج و مرج است.» (صحیفه امام، ج‎10، ص 521 و 522)



هشتم آذر 1390

اگرچه انگلیسی‎ها کارنامه سیاهی در برخورد با سفارتخانه ایران در لندن دارند و در چندین نوبت ما شاهد برخورد حساب‎شده آن‎ها با دیپلمات‎های ایران و حمله به سفارت ایران در لندن بوده‎ایم، اما باید توجه داشت امام بعد از اقدام دانشجویان پیرو خط امام، تذکرات مشفقانه مبنی بر ممنوعیت تعدی به سفارتخانه‎‎های دیگر کشور‎ها داشتند؛ آیا در شرایط فعلی کشور تغییری رخ داده که تاریخ حمله به سفارتخانه‎ها تکرار شود؟

به‎نظر نگارنده هیچ اتفاق تازه‎ای رخ نداده بود تا موجب اقدام دانشجویان شود. در کشور نهاد‎های مسئول حاضر و ناظر بوده و از طرف رهبری بزرگوار نیز بار‎ها هوشیاری جوانان در اقدامات انقلابی مورد تأکید قرار گرفته و به‎ویژه ایشان از مسئولین خواسته بودند تا با بهره‎گیری از ظرفیت دیپلماسی برای رساندن صدای ملت ایران به جهانیان بهره کافی برده شود. مجلس شورای اسلامی نیز در اقدامی انقلابی مصوبه‎ای را گذرانده بود که اگر با حادثه تصرف و وارد کردن خسارت مادی به سفارت انگلیس همراه نمی‎شد، بی‎شک شیشه عمر انگلستان در ایران، با اقدامی قانونی و در راستای مردم سالاری ترک برمی‎داشت. امری که شاید انگلیسی‎ها حاضر به پذیرش مسالمت‎آمیز آن نمی‎شدند.

قطع رابطه با استعمار پیر اگرچه به خودی خود امری ارزشمند و از آرمان‎های امام عظیم‎الشأن است، اما این اقدام می‎توانست با درایت و تدبیر مسئولین و به‎ویژه اجرای مصوبه نمایندگان مجلس شورای اسلامی انجام شود و تبعات مختصر رفتار‎های استعمار پیر محتضر را به‎همراه داشته باشد. با این حال اگرچه حادثه تصرف لانه جاسوسی انگلیس در هشتم آذر، به دور از برنامه‎ریزی و داشتن تحلیل درست انجام شد، اما در درون خود انرژی بزرگی را هویدا ساخت که نشان می‎داد نسل سوم و چهارم انقلاب همان شور انقلابی نسل اول را با خود دارند و برای دفاع از انقلاب در برابر متجاوزین می‎ایستند و از هیچ تهدیدی باک ندارند. شاید این اقدام که بی‎تردید بدون برنامه‎ریزی انجام شد، هم از الطاف خفیه الهی بوده باشد و باید در فهرست الطاف بی‎کرانه خداوندی که از قبل از انقلاب تا‎کنون ملت و رهبری انقلاب اسلامی را در بر گرفته اضافه شود.

اقدام دانشجویان بی‎شک اجرای مصوبه مجلس را سرعت بخشید. اما اگر اقدام دانشجویان انجام نمی‎شد، ما شاهد پیش‎دستی اخراج‎شدگان انگلیسی برای ملزم کردن اعضای سفارت ایران برای خروج 48 ساعته و تعدی سازمان‎دهی شده عده‎ای از عناصر خودسر در کشور‎های اروپایی نمی‎شدیم