ميزگرد بررسی اتفاقات سفارت انگلیس، نقش جنبش دانشجویی و حرکت‎‎های انقلابی با حضور تسخيركنندگان ديروز و امروز

مطالبه در چارچوب نظام/ علی رجبی - رضا نساجی

اتفاقات چند روزه گذشته در خصوص رابطه میان ایران و انگلیس که منجر به اشغال چند ساعته سفارت بریتانیا در هشتم آذر ماه شد - فارغ از ماهیت و نحوه اجرای آن - ناخودآگاه، اقدام تاریخی 13 آبان 58 را برای هر کسی تداعی می‏کند. اقدامی که همچون ماجرای اشغال لانه جاسوسی، تحقیر چندباره نظام سلطه را به‎دنبال داشت. از دکتر فروز رجایی‏فر، یکی از دانشجویان پیرو خط امام و از فعالان در ماجرای تسخیر سفارت آمریکا، دعوت کردیم تا در کنار سه فعال دانشجویی که در اقدام اخیر حضور داشتند، به بررسی این رویداد بپردازیم. سیدایمان میرزاده (نماینده جامعه اسلامی دانشجویان در تجمع روبه‎روی سفارت)، سیدحسن موسوی‏فرد (دبیر سابق جنبش عدالتخواه دانشجویی) و محمدمسیح یاراحمدی (فعال دانشجویی و خبرنگار) سه جوانی بودند که در این میزگرد حضور یافتند. دکتر رجایی‏فر به‎عنوان دانشجوی سابق و فعال سیاسی فعلی در مورد این اتفاق حرف‏های جالبی داشت. به‎طور نمونه، احتساب تمامی اقدام‎های انقلابی بعد از 13 آبان به‎عنوان تداوم انقلاب دوم، یکی از مهم‎ترین نکاتی بود که وی مطرح کرد. اگرچه در ذهن ما این بود که این جلسه به شباهت‏ها و تفاوت‏ها این دو حرکت بپردازد، اما این جلسه طولانی به‎سمتی رفت که توانست نقدهای صریحی بر فعالیت‏های انقلابی - دانشجویی و در یک کلام جنبش دانشجویی داشته باشد. نکته مهم دیگر این است که تقریبا همه متفق‎القول بودند که جنبش دانشجویی به دور از محافظه‎کاری و با شور و اشتیاق انقلابی باید در مسیر خود برای نیل به اهداف والای انقلاب گام بردارد. بدون هیچ شرح اضافه دیگر، خلاصه‎ای از این نشست دو ساعته را در ادامه خواهید خواند:



اولین سؤالی که باید در این‎جا برای آن پاسخی پیدا کنیم این است که اصولا چرا میان ما و انگلستان عداوت برقرار است و ما انگلیس را در کنار آمریکا و اسراییل جزو دشمنان اصلی انقلاب اسلامی می‎دانیم.

رجایی‎فر: مشکل ملت ایران با انگلیس، به 30 سال پس از انقلاب بازنمی‎گردد و فضای سیاهی که به‎صورت تاریخی در رویارویی ما و آن‎ها وجود دارد، عمدتا متعلق به پیش از انقلاب تا کودتای سال 32 است. در 25 سال آخر نظام فاسد پهلوی و دوره پس از انقلاب، انگلیس دیگر آن قدرتی که در تاریخ به یاد داریم نیست؛ بلکه در عرصه بین‎الملل و تحت تأثیر کاهش قدرت اقتصادی و نظامی انگلیس، ایالات متحده به‎صورت رسمی، ایدئولوژیک و با همه ابعاد عملیاتی، به‎عنوان دشمن اصلی انقلاب اسلامی ایران مطرح شده است. به همین دلیل هرگونه بررسی این ماجرا باید ذیل این عنوان باشد که آمریکا دشمن اصلی مردم ماست و چنان‎چه مشکلی هم با انگلیس داریم، به‎دلیل همراهی آنان با آمریکایی‎‎ها در دسیسه‎چینی‎‎ها و توطئه بر علیه کشورمان است.

متأسفانه جناحی سیاسی در کشور معتقد است که خطری از جانب نزدیکی به آمریکا ما را تهدید نمی‎کند؛ بلکه انگلیس خطر اصلی است و با همین دیدگاه هم تا به حال دست به تحرکاتی برای رابطه و حداقل مذاکره با آمریکا زده‎اند و بعضی تابو‎ها را هم با نامه‎نگاری به سران جور و طغیان شکسته‎اند. در این بستر، بعضی نوشته‎اند که فتنه 88 را انگلیس و اروپا برای جلوگیری از این‎که ارتباط ایران و آمریکا عادی شود تدارک دیدند؛ بعضی هم معتقدند که از اول اشغال سفارت آمریکا اشتباه بود و باید سفارت انگلیس را اشغال می‎کردیم و بعضی هم ضرورت انقلاب سوم را مطرح کرده‎اند! گویا قائل به یک دشمن‎شناسی جدید هستند و دیگر آمریکا را دشمن اصلی اسلام و مسلمین و شیطان بزرگ نمی‎دانند و همه شیطنت‎‎های شیاطین کوچک‎تر را در چهارچوب خصومت آمریکا با اسلام انقلابی ایران ارزیابی نمی‎کنند! بنده این منظر را دامی برای افکار عمومی ما و به‎ویژه جوانان و دانشجویان می‎بینم.

موسوی‎فر: فضایی که این اتفاق در آن رخ داد به‎نظر من نباید با طرح مسائل دیگر مربوط به این اقدام به حاشیه برود. همان‎طور که خانم رجایی‎فر متذکر شدند، اگر مروری تاریخی بر رابطه ما و انگلستان کنیم، می‎بینم که مشکل ما با آن‎‎ها مشکلی 30 ساله نیست، چراکه آن‎ها یک انقلاب دیگر ما را که همان انقلاب مشروطه بود، سرنگون کرده‎اند و در تاریخ 100 ساله اخیر از توطئه‎‎های متعدد دست برنداشتند. قضایایی همچون داستان فراماسونری، فرقه‎سازی‎‎هایی همچون بابیت و بهائیت و حتی به اعتراف مستر همفر جاسوس انگلیسی پروژه‎‎های آخوندسازی، قرارداد‎های نفتی که از طریق آن نفت ما را به تاراج بردند، کودتای 28 مرداد و بازگردادندن شاه خائن، تلاش برای سرنگونی انقلاب در همان ابتدای کار با تحریک قومیت‎‎های مختلف و پشتیبانی از گروهک‎‎های تروریستی و جدایی‎طلب و بعد از آن هم تأثیر آن‎ها در جنگ تحمیلی هشت ساله و حمایت‎‎های آن‎ها از رژیم بعثی و در آخر هم بحث فتنه 88 و تأثیرگذاری مستقیم آن‎ها در حمایت و هدایت فتنه‎گران، جملگی از مهم‎ترین مواردی است که باعث شده مردم ما نسبت به انگلستان احساس دشمنی کنند. به‎نظر من در کنار سلسه اقدامات خبیثانه دولت انگلیس، تعلل در برخورد با روباه پیر باعث شد تا خشم مردمی لبریز شده و در سالگرد ترور دانشمند هسته‎ای شهید مجید شهریاری این اقدام رخ دهد.

نکته واضح این است که تشکل‎‎های دانشجویی در این اقدام حضوری فعال داشته و در شکل گرفتن این تجمع نقش اصلی را ایفا کردند. حال باید پرسید که چرا این‎بار تجمعی که برگزار شد از تجربیات دفعات قبل تندتر بود، به‎طوری‎که به ورود به سفارت انگلیس هم منجر شد؟

میرزاده: همان‎طور که در بیانیه‎‎ها هم اشاره شد، تشکل‎‎ها اصلا بنا نداشتند اتفاقاتی را که آن روز رخ داد، رقم بزنند. برنامه‎ریزی که از قبل در میان تشکل‎‎ها انجام شده‎بود این بود که تجمعی به‎صورت جدی در آن‎جا برگزار بشود و حداکثر قرار بود به‎صورت نمادین از دیوار سفارت بالا برویم و با زدن قفل و زنجیری به در سفارت، اعتراض خود به انگلستان را نشان بدهیم. اتفاقات حاشیه‎ای دیگری که در آن‎جا افتاد، تماما بدون برنامه‎ریزی و ناشی از احساسات ضداستکباری و ضدانگلیسی دانشجویان بود. ما قطعا از این‎که انگلستان در برابر ملت ایران تحقیر شد و به خاک ذلت نشست استقبال می‎کنیم، اما در‎ شأن ما نبود که این‎طور بدون برنامه‎ریزی عمل کنیم. به همین دلیل ترجیح داده شد که از سفارت خارج شویم.

به‎نظر من اشتباهی را که صورت گرفت، نباید در برابر واقعیت بزرگی قرار داد که انگلیس در سال‎های اخیر برای ما و سایر ملت‎‎های مظلوم رقم زده است. به همین‎خاطر ما هنوز هم پای حرف خود ایستاده‎ایم. از سیستم دیپلماسی کشور هم توقع نداریم که از این اقدام دانشجویان حمایت کند، اما وادادگی در سیاست خارجی به‎صورتی که دیدیم هم مطلوب نیست.

تفاوت عمده میان این اقدام و 13 آبان 58 در بحث اطلاع‎رسانی آن است. دانشجویان پیرو خط امام ابتکار رسانه‎ای را خود به دست گرفته بودند و اخبار و اطلاعات از جانب یک کانال خاص منتشر می‎شد. اما چیزی که در اتفاق اخیر دیدیم آشفتگی در اطلاع‎رسانی بود.

میرزاده: چون حرکتی در این حد از گستردگی، بدون برنامه‎ریزی صورت گرفت، برای این مسأله هم فکر نشده بود. از طرف دیگر قبل از انجام این عمل رسانه‎ها در محل حضور داشتند و به طبع پوشش رسانه‎ای هم از ابتدا بود.

رجایی‎فر: در وهله اول باید از صداقت دوستان در نقل چگونگی وقوع ماجرا تشکر کنم. کلید اصلی فضای ابهامات، همین نکته‎ای است که درباره بدون برنامه‎ریزی بودن حرکت گفته شد.

نکته‎ای که در ابتدا می‎خواهم بگویم این است که جریان اشغال لانه جاسوسی در سال 58 را نباید یک جریان دانشجویی ارزیابی کرد. ما در این برهه 444 روزه و 10 هزار و 656 ساعته، شاید بشود ادعا کرد که تنها شش ساعت اول را بر طبق برنامه‎ریزی قبلی پیش رفتیم. بنابراین اگر قرار به مقایسه این دو اتفاق باشد، باید همان شش ساعت با کل ماجرای سفارت انگلیس مقایسه شود. در همان قسمت قابل قیاس هم این انتقاد وارد است که افراد تأثیرگذار در جریان ماجرای هشتم آذر باید بر روی حرکت عملیاتی خود از قبل مطالعه می‎کردند. به هر صورت حرکتی که انجام شد ناشی از انگیزه‎‎های اعتقادی و ضداستکباری است و اگر گفته می‎شود حرکت هشتم آذر از روی احساس انجام شده، منظور از روی احساساتی است که نسبت به دین، نظام و انقلاب اسلامی ایران وجود داشته.

از همین صحبت‎‎هایی که دوستان دانشجو کرده‎اند به‎راحتی قابل برداشت است که برنامه اصلا تسخیر نبوده، بلکه تجمعی اعتراضی بوده که از قبل هم اعلام شده بود. نکته‎ای که این‎جا باید در مقایسه با قضیه تسخیر لانه جاسوسی گفت این است که تشکل‎‎های دانشجویی در این اقدام، فراخوانی تقریبا عمومی کرده بودند که البته برای برگزاری یک تجمع امری عادی است. وقتی این فراخوان عمومی می‎شود، دیگر مشخص نیست که چه افرادی با چه انگیزه‎‎هایی در آن‎جا حضور می‎یابند. به‎نظر من همین اعلام و دعوت عمومی نشان از این دارد که هدف تسخیر نبوده است، چراکه اگر قرار بود تسخیر انجام بشود، اولین اشتباه این بود که اقدام از قبل آشکار شود. در بحث اشغال لانه جاسوسی، اصلا فراخوانی انجام نشد، بلکه اطلاع‎رسانی به‎صورت خصوصی، چهره به چهره و در همان روز عملیات و در محل دانشگاه‎‎ها انجام شد و تعهد اخلاقی از همه گرفته شد که این ماجرا را برای افراد خارج از مجموعه نقل نکنند. فقط یک تیم خبری داشتیم که آن هم از خود بچه‎‎ها بود. من یادم هست، فیلم‎برداری‎ با دوربین ابتدایی کانون فیلم دانشگاه پلی تکنیک (امیرکبیر) بود و آقای کمال تبریزی آن را انجام داد. چون هدف حرکت هم ایجاد فضای تبلیغاتی برای استرداد شاه مخلوع بود، از پیش برنامه‎ریزی شده بود که هجوم رسانه‎ای را چطور مدیریت کنیم؛ چون قطعا از بعدازظهر همان روز خبرگزاری‎‎های بین‎المللی برای تهیه خبر می‎آمدند و لازم بود برای آن‎که مواضع مختلف و شتاب‎زده نباشد از یک کانال رسمی و اصلی به‎عنوان سخنگو استفاده شود و مطالبی را که قرار است عنوان کنیم، شورای هماهنگی تهیه و ابلاغ کند. ولی امروز می‎بینیم که مدیریتی در بحث انجام نشده و از این رهگذر امکان سوءاستفاده هم فراهم شده است. بنده معتقدم دانشجویان ضمن آن‎که باید از کلیت اقدام خود در تجمع اعتراضی دفاع کنند، لازم است به آسیب‎‎های این حرکت هم بپردازند تا برای دیگران سوءبرداشت ایجاد نشود و باید بپذیرید که در آن شرایط ممکن است نفوذی‎‎هایی هم وارد شده باشند. همان‎طور که آیت‎الله مکارم شیرازی نیز در پیام خود فرمودند که از روباه پیر در این‎گونه موارد بر می‎آید که مکارانه افراد نفوذی خود را به میان جوانان بفرستد تا دست به تخریب و اقدام‎‎های این‎چنین زده و با مظلوم‎نمایی در سطح جهان بر ضد ‎ما تبلیغات وسیعی راه بیندازند.

درباره ضعف‎‎های اطلاع‎رسانی صحبت شد. به‎سراغ سلسله اتفاقاتی برویم که منجر به ورود به سفارت شد.

یاراحمدی: دلیل آن‎که این اتفاقات در موج‎‎های دوم و سوم و چهارم ورود به سفارت رقم خورد و منجر به تخریب بعضی اموال و ورود به ساختمان‎‎ها شد را باید در دو عامل مؤثر دید؛ یک عامل که به آن اشاره شد، ناشی از عدم برنامه‎ریزی و مدیریت از سوی مجريان بود. دومین عامل برمی‎گردد به ضعف نیروی انتظامی در مدیریت ماجرا. نیروی انتظامی، موج اول کسانی را که همگی جزو دانشجویان برنامه‎ریز این ماجرا بودند و با تلاش فراوان و پس از درگیری با پلیس وارد سفارت شده بودند، در محوطه نگهبانی سفارت بین دیوار خیابان و دیوار دومی که مربوط به سفارت بود، مجتمع کرده بود. پلیس هم بین این دسته و بقیه کسانی بود که در بیرون ایستاده بودند. پلیس قبل از اذان مغرب اعلام کرد شما عقب بروید تا این افراد که قصد خروج داشتند و اصلا داخل حیاط خود سفارت نشده بودند، آزاد کنیم. اما در عمل، وقتی بچه‎ها عقب رفتند، یگان ویژه بین آن‎ها و سفارت مستقر شد و آن عده‎ای که داخل بودند آزاد نشدند. حتی جمعیتی که بیرون بود تا بعد از نماز مغرب هم صبر کرد. در همان لحظات شایعه شده بود که افراد داخل دستگیر شده‎اند و قرار است از آن‎جا به بازداشتگاه منتقل شوند. این اقدام تأثیر بدی در میان جمعیتی بیرون داشت که هر لحظه داشت به تعدادشان افزوده می‎شد. آن چیزی‎که من به‎عنوان یک خبرنگار در آن‎جا دیدم این بود که موج دومی که به سفارت حمله کرد، کسانی بودند که می‎خواستند آن عده موج اول را آزاد کنند. ناجا با تعللی که داشت، منجر شد تا فرایند اقدامات طولانی شود و علاوه‎بر دانشجویان تشکل‎‎های معترض، هیأت‎‎های مذهبی نزدیک هم به آن‎جا بپیوندند.

به‎نظر من موج دومی که برای آزادی موج اول رفت، بعد از تلاش زیاد و درگیری با پلیس، احساس کرد در یک موقعیت تاریخی قرار دارد. به‎نظر من جنبش دانشجویی فعلی ما نسبت به جنبش دانشجویی اول انقلاب که خانم رجایی‎فر از فعالان آن بوده‎اند، احساس ضعف و حقارت می‎کند و خیلی دوست دارد خودش را با مشابه‎سازی اثبات کند.

نزدیک ساعت هشت بود که دوباره پس از درگیری با پلیس به در سفارت رسیدند و دانشجویان در بین دیوار و یگان ویژه قرار گرفتند. یگان ویژه هم که به‎شدت برخورد می‎کرد. اتفاقی که افتاد این بود که وقتی یگان ویژه به‎سمت این عده رفت؛ این عده راه فراری نداشتند، جز این‎که از دیوار سفارت بالا رفته و داخل سفارت شوند، چراکه راه برگشت آن‎ها توسط نیرو‎های ناجا بسته شده بود.

از طرف دیگر، یکی از افرادی که در همان موج اول داخل رفته بود، حال وخیمی داشت و می‎خواستند او را از سفارت خارج کنند، اما ناجا اجازه نمی‎داد که درب سفارت برای خروج وی باز شود. با وخیم‎تر شدن حال او، دانشجویان دوباره دست به‎کار شدند تا با عقب راندن نیروی انتظامی، درب سفارت را باز کرده و فرد مجروح را بیرون بیاورند که در این‎جا باز شدن درب سفارت همانا و ورود جمعیت عظیم بیرون سفارت به داخل سفارت همانا.