گفت‎وگو با ساسان والی‎زاده، مدیرعامل خبرگزاری ایسنا

مهمان‎های ناخوانده در حریم مطبوعات/ محمدرضا طالبي

به مناسبت سالگرد تأسیس ایسنا در 16‎ آذر ماه 1379، سرویس دانشگاه هفته‎نامه پنجره، نگاهی خواهد کرد به بیش از یک دهه فعالیت خبرگزاری دانشجویان ایران. در این‎باره گفت‎وگویی داریم با ساسان والی زاده، مدیر عامل خبرگزاری ایسنا. والی‎زاده پیش از این مدیر کلی دفتر امور رسانه‎‎های ریاست‎جمهوری، معاونت ارتباطات و اطلاع‎رسانی دفتر معاون اول رییس‎جمهوری، عضویت در شورای سیاست‎گذاری ایسنا و حوزه مشاوره معاون مطبوعاتی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در امور تشکل‎‎های مطبوعاتی و نشریات استانی را بر عهده داشت. والی‎زاده همچنین سابقه مسئولیت خانه خبرنگاران آزاد، مدیر روابط عمومی و مدیر انتشارات روزنامه جام‎جم، مدیریت خانه هنر و ادبیات، مدیریت اطلاعات و برنامه‎ریزی در صدا و سیما را نيزدر کارنامه خود دارد. در سابقه فرهنگی والی‎زاده همچنین سردبیری چند نشریه، از جمله گفتار سبز و چاپ چهار عنوان کتاب و چند پژوهش برتر نیز دیده می‎شود. وی «تندیس مفرغین قلم» را در روز قلم سال 88، دریافت کرد.



در بدو ورود و بعد از تغییر هفت مدیر، ایسنا را چگونه دیدید؟

ایسنا در بدو ورود به‎لحاظ مدیریتی آسیب دیده و دچار بی‎ثباتی بود، آن چنان‎که کمتر از چند ماه نام چند سرپرست یک روزه تا یک ماهه برای ایسنا مطرح شده و همین تزلزل مدیریتی، خبرنگاران را منفعل، نگران و پریشان ساخته بود.

این در حالی است که ایسنا ظرفیت رسانه‎ای بی‎بدیلی در تراز رسانه‎ای جمهوری اسلامی است. ایسنا نخستین مولود رسانه‎ای جمهوری اسلامی، در میان رسانه‎‎های بر خط است و از آن بارزتر، این افتخار را دارد که تنها خبرگزاری باشد که با رهنمود و کلام راه‎بردی مقام معظم رهبری کارش را آغاز کند. در مراسمی که در روز نخست ورودم به ایسنا ترتیب داده شده بود، گفته بودم پریشانی شایسته ایسنا نیست و معلوم است که همه تلاشم رساندن ایسنا به ساحل آرامش باشد.

با چه انگیزه‎ای وارد ایسنا شدید؟ برنامه‎‎های شما برای تحول ایسنا چه بود؟

شخصا بر آن هستم که می‎توان در اوج ماند بی‎دروغ، در چشم‎‎ها بود بی‎فریب، در متن حادثه بود بی‎ریا و در بطن ماجرا‎ها ماند با رعایت انصاف و اخلاق، چه آن‎که، وظیفه رسانه غلطیدن به هیچ سویی نیست. عقلانیت در رسانه، «یعنی شناخت نقش کارکردی با حفظ اصول حرفه‎ای در چهارچوب نظام ارزشی پذیرفته شده.»همین ادعای ساده، برنامه من برای اداره ایسنا بود. به‎عبارتی، تلاش کردم با ایجاد اعتماد به‎دنبال شناختن ظرفیت‎‎های موجود در بدنه ایسنا باشم و بعد هم، شنیدن همه صدا‎ها و راهکار اقناع و اقدام، آن‎چنان‎که پس از چندین ماه، با کمترین اشکال، فعالیت‎ها در مسیر تعالی و ارتقا و پرهیز از حاشیه و بداخلاقی‎‎ها قرار گرفته است.

دیدگاه شما راجع به آرایش رسانه‎ای کشور چیست؟

به گمانم، در حال حاضر آسیب‎‎های جدی فضای رسانه‎ای را تهدید می‎کند که یکی اردو زدن برخی افراد سیاسی و احزاب در میدان رسانه‎‎ها و در نتیجه، آسیب زدن به شخصیت رسانه‎ای و گم شدن اخلاق در برخی رسانه‎‎های تسخیر شده است.

یک راه برون‎رفت از این وضعیت، استقلال حرفه‎ای رسانه‎‎ها البته مبتنی بر ارزش‎‎های پذیرفته شده است.

من در مجال دیگری نیز گفته‎ام که وجود مهمان‎‎های ناخوانده در حریم مطبوعات و رسانه‎‎های کشور، سلامت آن را تهدید می‎کند. این نگرانی را ما دردمندانه از لسان مقام معظم رهبری نیز شنیدیم. آن‎جا که توصیه‎‎های خود را با عبارت «رسانه‎‎هایی که احساس مسئولیت می‎کنند» آغاز کردند. از این منظر رسانه‎‎ها به مهندسی دوباره در شیوه اطلاع‎رسانی نیاز دارند. به گمانم باید از مراجع و علمای حوزه بخواهیم درباره «فقه رسانه» توجه جدی داشته باشند.

البته قبل از هر چیز، باید ادبیات رسانه‎ای کشور بازنگری شود و اتفاقا جنگ نرم از همین‎جا آغاز شده است، چراکه ادبیات رسانه و علوم ارتباطات یک مقوله وارداتی است و به یک بازنگری جدی نیاز دارد. به‎عنوان مثال به ما باورانده‎اند که اولین اصل رسانه بی‎طرفی است. در اسلام بی‎طرفی میان حق و ناحق معنی ندارد، اتفاقا رسانه‎‎های ما باید بی‎طرف نباشند و به‎دنبال کشف حقیقت و ترویج راستی و حمایت از طرف حق بگردند. بی‎طرفی یک شوخی رسانه‎ای یا در واقع ترفند رسانه‎ای غرب است. مگر رسانه‎‎های غربی که داعیه حرفه‎ای‎گری و استقلال تحریری دارند نسبت به مسائل جهان امروز بی‎طرف هستند؟

کدام یک از آن‎ها از مرز‎های امنیت ملی خود عبور می‎کنند؟ کدام یک از آن‎ها نسبت به فجایع غزه و بحرین و مسائل صهیونیسم بین‎الملل اطلاع‎رسانی واقعی یا حداقل واقع‎بینانه دارند؟ شوخی دیگر، گفتن و تکرار این موضوع است که رسانه‎‎ها رکن چهارم دموکراسی هستند! بر اساس این تعریف، سه رکن دیگر، از جمله احزاب، مقدم بر مطبوعات هستند. آیا واقعا منافع حزبی و گروهی مقدم بر مطبوعات است که باید تریبون جامعه و افکار عمومی باشند؟ خود مقوله دموکراسی از نوع غربی هم قابل چالش جدی است. به‎نظرم در مقوله جنگ نرم که واقعیت جهان امروز است، باید ادبیات رسانه، کارکرد آن، هویت و نوع مدیریت پیام، محل بحث و فحص قرار گیرد؛ همچنین، باید موضوع رسانه‎‎های نوین و شبکه‎‎های اجتماعی اینترنتی را نیز جدی گرفت و از همه مهم‎تر، نقشه راه برای نظام رسانه‎ای کشور تبیین و تدوین کرد.

مهم‎ترین انتقادات وارد بر ایسنا در سال‎های پس از اصلاحات، متوجه حضور برخی خبرنگاران اصلاح‎طلب بود. بنا به تجربه شخصی خودتان، آیا به صرف اخراج برخی خبرنگاران می‎توان به تحول ایسنا دلخوش بود؟

در دوره بنده هیچ خبرنگاری از ایسنا خارج نشد و البته هیچ نیرویی هم به آن اضافه نشد؛ در واقع، برنامه‎‎های من با همان سرمایه‎‎های ایسنا شکل گرفته است. به‎لحاظ حرفه‎ای، رسانه عمومی گرایش به هیچ جناح و جریانی را ندارد، چه آن‎که ماهیت رسانه با «ارگان» متفاوت است.

چقدر در انجام این برنامه‎ها موفق بودید؟ عوامل موفقیت یا عدم موفقیت شما، به درون ایسنا و جهاددانشگاهی بر می‎گشت یا عوامل بیرونی؟

نماد و نمود بارز فعالیت ما، این است که در طول هشت ماه گذشته، حتی یک خبر ایسنا تکذیب نشده است. شعار ایسنا در سال 90، در پاسخ به مطالبه مقام معظم رهبری که رسانه‎‎ها را به «تهذیب رسانه‎ای» دعوت فرمودند «اخلاق رسانه‎ای» قرار گرفت. چه به‎لحاظ خروجی خبر و چه به لحاظ ساختار سازمانی، تغییرات شگرفی بر مدار اخلاق حاصل شده است. اگرچه پنهان نمی‎کنم که در بدو ورود، بسیاری بر آن بودند که برای بنده و ایسنا حاشیه‎‎ها و چالش‎‎هایی خلق کنند؛ اما در مسیری که از سر صدق پیموده شود، توفیق رفیق می‎شود.

ایسنا همچنان‎که از عنوانش بر می‎آید، خبرگزاری دانشجویان ایران است. این عنوان تا چه حد عملی شده است؟ شخصا چقدر کوشش کردید که با دانشجویان و تشکل‎های دانشجویی ارتباط مفید داشته باشید؟

اجازه می‎خواهم تعریضی به این عنوان داشته باشم. آن‎چه در عنوان این خبرگزاری آمده است حداقل دارای سه مفهوم عینی است، یکی آن‎که همه عوامل تولید خبر از جامعه دانشجویان باشد همانگونه که هم‎اکنون نیز بر آن پایبندیم. دوم آن‎که اخبار دانشجویی یا اخبار علمی، آموزشی یا تشکل‎‎های دانشجویی محور فعالیت باشد و دیگر آن‎که اخبار، در همه حوزه‎‎ها و زمینه‎‎ها، با نگاه دانشجویی که همانا نگاهی پرسشگرانه و حقیقت‎جویانه است تهیه شود. اذعان می‎کنم ضمن آن‎که هدف دوم نیز همواره مورد توجه بوده است، اما نگاه اصلی حرکت به‎سمت راهبرد یا تعریف سوم است.

بخش عمده انتقادات به ایسنا از جانب تشکل‎های دانشجویی بود، تا جایی‎که بعضا شایعه می‎شد که در تجمعات دانشجویی، میان دانشجویان و خبرنگاران ایسنا درگیری پیش آمده است. این موارد را تأیید می‎کنید؟

بنده موردی سراغ ندارم. در صورت صحت احتمالا این خبر شما مربوط به دو یا چند سال پیش است.

انتقادات تشکل‎ها را تأیید می‎کنید؟

از انتقاد که هراسی نیست! دانشجویی که منتقد نباشد جزوه‎خوان مدرک‎جویی است که موجب هیچ تکانه‎ای در عرصه فرهنگ، هنر و سیاست در جهت ارتقا و تعالی نیست. اما اطمینان می‎دهم که همه خبرنگاران ایسنا پذیرفته‎اند که به الزامات کار حرفه‎ای رسانه‎ای پایبند باشند و بدانند ایسنا رسانه یا ارگان هیچ شخص یا جریانی نیست، بلکه بر اساس شعار راهبردی «اخلاق، امید و آگاهی» رسالتی تاریخی را در تراز رسانه‎ای جمهوری اسلامی ایران دارد. با توجه به توصیه مقام معظم رهبری، ایسنا به‎دنبال اخبار خوب، مفید و امیدبخش است.

آیا ممکن است که بنا به گسترش دامنه فعالیت‎‎های رسانه‎ای برخی تشکل‎ها، قصد آنان ورود به درون سیستم ایسنا بوده باشد؟

این تشکل‎‎ها، که معلوم نیست مشخصا اشاره به کدام‎‎ها است،می‎توانند برای خود رسانه‎ای تأسیس کرده و در چهارچوب قوانین، فعالیت رسانه‎ای داشته باشند. ایسنا دارای شخصیت مستقل و تعریف‎شده‎ای است.

با توجه به تجربه اخیر فعالیت خود در این حوزه، مزیت نسبی ایسنا را چه می‎دانید؟ چه‎چیز این خبرگزاری، آن را از دیگر خبرگزاری‎ها متمایز می‎کند که می‎بایست دست‎نخورده بماند؟

داشتن عقبه دانشجویی سرمایه اصلی ایسناست، البته مزیت مطلق آن، ایجاد اعتماد در میان منبع خبر و دریافت‎کننده خبر است. منابع خبری ایسنا اطمینان یافته‎اند که خبر آن‎ها در ایسنا دچار تحریف و تغییر نمی‎شود و تیتر و لید آن غیرواقعی نخواهد بود و دریافت‎کننده خبر، بر همین منوال، به خبری که در ایسنا انتشار می‎یابد به‎دلیل رعایت اخلاق اعتماد یافته است. همین دو مؤلفه «اخلاق» و «اعتماد» شناسنامه ایسنا است و اگر روزی آن را در ایسنا ندیدید، می‎توان بر آن مرثیه نوشت.

ایسنا بخشی از جهاددانشگاهی و در حقیقت بخشی از بیت‎المال است. به‎نظر شما چه موضع سیاسی باید اتخاذ کند که نه دولتی باشد و نه خصوصی؟

همان‎گونه که اشاره کردید ایسنا بخشی از جهاددانشگاهی است. یعنی وابسته به‎جایی است که به تعبیر رهبر معظم انقلاب از معدود رویش‎‎های اصیل انقلاب اسلامی است. حداقل به‎لحاظ بودجه‎ای، ایسنا از بودجه عمومی ارتزاق می‎کند که اگر چه بسیار ناچیز است، همه امور از محل همان آب باریکه تأمین می‎شود! اما توجه کنید که دولتی بودن یا نبودن سفسطه است، اگر وظیفه رسانه را بشناسیم در این‎خصوص دچار اشتباه نخواهیم شد.

تعهد عمومی اهالی قلم و رسانه به ارزش‎‎های نظام امری بدیهی و مشهود است. انتفاع اصلی، نه برای طرفین جناح‎‎های سیاسی که باید متوجه مردم باشد و البته، همه این اضلاع در نهایت از یک جنس و متقارن است. این مقوله به همان «رسالت رسانه» یا به‎عبارت دیگر موضوع «مدیریت پیام» بازمی‎گردد. اگر مدیریت پیام صحیح باشد، نه اردوگاه دشمن می‎شود و نه ارگان فلان گروه یا فرد سیاسی. رسانه‎ها، با حفظ مبانی ارزشی و مباحث هویت و امنیت ملی، هرچه به‎سمت اصول حرفه‎ای حرکت کنند، بر اثرگذاری خود خواهند افزود.

چه تحلیلی از اوضاع کنونی ایسنا دارید؟ آیا ایسنا را رسانه‎ای موفق می‎دانید یا آن‎که در مسیر افول؟

بر آن هستم که ایسنا، در آستانه 13 سالگی، دوران بلوغ را تجربه می‎کند. به‎زودی ایسنا به خانه جدید نقل مکان می‎کند، سرویس‎‎های خبری تغییراتی خواهند داشت، نسخه جدیدی تحت وب رونمایی خواهد شد و آموزش‎‎های خبری ایسنا بیشتر از هر زمانی جدی گرفته می‎شود. نظام خبری ایسنا تدوین و سند چشم‎انداز آن روشن شده است. اگر کسی دقت کند، می‎تواند به تماشای این تلاش‎‎ها بنشیند؛ اما دلسوزانه بگویم که هنوز نامهربانی‎‎ها بسیار است. به‎زعم بسیاری، فعالیت من در هجوم امواج ناموافق، با صبوری و دشواری بسیار همراه بود. معدل مدیریتی در ایسنا از لحاظ زمانی، چندان طولانی نیست و چند صباحی دیگر دوره مدیریت بنده نیز محل قضاوت قرار خواهد گرفت. ضریب نفوذ خبر ایسنا نسبت به سال قبل 6 درصد و معدل تولید خبر روزانه نیز حدود 20 درصد افزایش یافته است. این‎ها نشانه‎‎های روشنی از توفیق است؛ اما تا دست‎یابی به مؤلفه‎‎های یک رسانه فراگیر، وادی‎‎های بسیاری وجود دارد.

اگر بخواهید آن را با سایر خبرگزاری‎‎های کشور مقایسه کنید، چندمین خبرگزاری موفق ما خواهد بود؟

رقابت در رسانه‎‎ها امر پذیرفته‎شده‎ای است، شما می‎توانید درباره این سؤال نظرخواهی کنید. به گمانم پاسخ‎‎های روشنی دریافت خواهید کرد!