پیدا و پنهان مجلس ششم در گفت‎وگو با دکتر کاظم جلالی نماینده مجلس شورای اسلامی

اصول‎گرایان از مجلس ششم درس بگیرند/ علی رجبی

به‎سراغ دکتر کاظم جلالی از چهره‎‎های شاخص اصول‎گرایان و نماینده مردم شاهرود در دوره‎‎های ششم، هفتم و هشتم رفتیم تا با وی درباره مجلس ششم گفت‎وگویی کرده و اتفاقات آن زمان را مرور کنیم. ایشان در این گفت‎وگو نقد منصفانه‎ای بر عملکرد مجلس ششم ارایه کرد و ریشه اتفاقات ناگوار مجلس ششم را در تندروی بعضی عناصر وابسته دانست. کاظم جلالی در این مصاحبه به شباهت‎‎های شکلی میان دوران پایانی مجلس ششم و هشتم هم اشاره کرده و درباره تکرار اتفاقاتی که موجب رویگردانی مردم از اصلاح‎طلبان شد، به اصول‎گرایان هشدار‎هایی داده است.



اولین اتفاقی که در مجلس ششم افتاد و حاشیه‎ساز هم شد، بحث رد اعتبارنامه‎‎های نمایندگان بود. چرا این اتفاق رخ داد؟

در شهر تهران بر سر اصل انتخابات یک‎سری کشمکش‎‎هایی رخ داد مبنی بر این‎که در انتخابات تخلفاتی صورت گرفته است. لذا بعضی صندوق‎‎ها بازشماری شد و بعد از بازبینی تعدادی از صندوق‎‎ها باطل شد. پس از بازنگری توسط هیأت نظارت بر انتخابات، در آرای شهر تهران جابه‎جایی اتفاق افتاد و آقای رجایی از منتخبین حذف شد و نفر بعدی که آقای دکتر حداد عادل بود اضافه شد. از همان جا اختلافی پیش آمد و برخی چهره‎‎های اصلاح‎طلب به‎دنبال این بودند که اعتبارنامه آقای حداد عادل را تصویب نکنند که البته موفق هم نشدند. از طرفی دیگر بحث اعتبارنامه آقای محتشمی‎پور هم مطرح شد.

به‎نظر شما چرا در آن زمان میان اعضای فراکسیون اکثریت مجلس که بیشتر آن‎ها را افراد وابسته به مشارکت و سازمان مجاهدین تشکیل می‎دادند، با شورای نگهبان اختلافاتی پیش آمد که منجر به رفت و برگشت طرح‎‎ها و لایحه‎‎های متعدد میان مجلس و شورای نگهبان می‎شد؟

اختلاف میان مجلس و شورای نگهبان در مجلس ششم دو ریشه داشت. اولین بحث برمی‎گردد به اختلاف در نظر کارشناسی میان این دو نهاد که بخش طبیعی سیر قانون‎گذاری است و در همه دوره‎‎های مجلس هم اتفاق افتاده. ریشه دوم این بحث که غیرطبیعی هم بود، به تفاوت برآیند رویکرد مجلس با رویکرد شورای نگهبان برمی‎گشت، چراکه رویکرد سیاسی افراد این دو نهاد با هم متفاوت بود؛ لذا غلظت اختلافات مجلس و شورای نگهبان به نسبت دوره‎‎های دیگر بیشتر بود. بخشی از این اتفاقات مربوط بود به رفتار‎های ساختارشکنانه‎ای که در مجلس انجام می‎شد که اتفاقا ما و خیلی از دلسوزان نظام تذکر می‎دادیم؛ حتی بخشی از خود اصلاح‎طلبان هم منتقد این‎گونه رفتار در مجلس ششم بودند و اعتقاد داشتند که باید با در نظر گرفتن مشکلات مردم و کشور در چهارچوب قانون اساسی و نظام مبتنی بر ولایت فقیه حرکت کنیم. اما همان‎طور که دیدیم رویه‎‎های تابوشکنانه ادامه داشت و طبیعتا تداوم ساختارشکنی در تعمیق شکاف‎‎ها نیز مؤثر بود.

مثالی تاریخی برای انتقاد بعضی گروه‎‎های اصلاح‎طلب نسبت به طیف‎‎های تندروتر سراغ دارید؟

در آن زمان گروه‎‎های دوم خردادی انسجام نداشتند. مجمع روحانیون مبارز و برخی افراد دیگر با جبهه مشارکت اختلافاتی در عملکرد داشتند و حتی داخل مجلس هم انتقادات را به صراحت نسبت به هم می‎گفتند. یادم هست که همان موقع در درون جبهه اصلاحات، جبهه مشارکت را متهم به انحصارطلبی می‎کردند. اولین اختلاف آن‎ها هم مربوط می‎شد به همان ابتدای مجلس و بحث انتخاب رییس مجلس. نامزد مجمع روحانیون برای ریاست مجلس، مهدی کروبی بود اما جبهه مشارکت موافق نبودند و افراد دیگری را برای این پست مطرح می‎کردند و تلاش کردند که کروبی رییس مجلس نشود. حتی زمانی هم که مهدی کروبی رأی آورد دست از تلاش بر نداشتند و گفتند که رییس مجلس فقط یک سخن‎گو است و چیزی به نام رییس مجلس وجود ندارد چراکه همه نمایندگان جایگاه برابری دارند. از همان زمان اختلافات میان اصلاح‎طلبان و دسته‎‎های مختلف آن‎ها مثل جبهه مشارکت، سازمان مجاهدین، حزب همبستگی، مجمع روحانیون و سایرین شروع شد و در طول چهار سال هم استمرار داشت.

به بحث ساختارشکنی برخی افراد در مجلس ششم هم اشاره داشتید. مهم‎ترین نکته‎ای که از مجلس ششم به یاد مردم مانده، مربوط به روز‎های پایانی مجلس ششم و بحث تحصن و استعفای جمعی نمایندگان است. چه شد که این اتفاق رخ داد؟

با توجه به مجموعه عملکردی که بعضی نمایندگان مجلس ششم داشتند، این بحث به‎وجود آمد که صلاحیت آن‎ها برای انتخابات مجلس هفتم تأیید نشود. لذا بخشی از نمایندگان مجلس ششم با محوریت جبهه مشارکت دست به اقداماتی زدند که در تاریخ هم ثبت شد و در لابی‎ها و صحبت‎‎هایی که قبل از این اقدام بود علاوه‎بر ما که در مجلس در اقلیت بودیم، عقلای اصلاح‎طلبان هم با این کار مخالفت می‎کردند. اما بالأخره جبهه مشارکت توانست عده‎ای از نمایندگان را مدیریت کند تا این‎ها به‎صورت سامان‎دهی شده و دسته جمعی استعفا بدهند. تلاش‎‎های بسیاری شد که از این اتفاق جلوگیری شود. البته توسط بخشی از نظریه‎پردازان آن روز جبهه اصلاحات و به خصوص در درون هسته‎‎های فکری جبهه مشارکت، تئوری‎ای مطرح شده بود که به خروج از حاکمیت معروف شد. لذا تحصن در ذیل آن نظریه خروج از حاکمیت شکل گرفت. اتفاق از آن‎جا شروع شد که نطق پیش از دستور به نام محسن میردامادی و رجبعلی مزروعی درآمد. این دو نفر آمدند بیانیه استعفا‎دهندگان را خواندند و هرکدام از تحصن‎کنندگان آمدند به‎صورت جداگانه استعفای کتبی خود را تحویل هیأت‎رییسه دادند، از مجلس خارج شدند و در کنار پارلمان تحصن کردند. در این تحصن افرادی از بیرون هم آمدند و سخنرانی کردند و آن‎ها را ترغیب به ماندن کردند که در روزنامه‎‎های رسمی همان زمان ثبت شده است.

به‎عنوان فردی که در مجلس ششم حضور داشتید، مهم‎ترین نقاط ضعف و قوت مجلس ششم را چه نکاتی می‎دانید؟

مجلس ششم در بعضی از وجوه قانون‎گذاری، قوی عمل کرد. در بحث قانون‎‎های جذب سرمایه‎گذاری خارجی، قانون مالیات‎ها، بحث تجمیع عوارض بسیار خوب کار کرد. در بحث ادغام وزارتخانه‎ها در مجلس ششم روند خوبی انجام شد و در مقایسه با مجلس هشتم با کار کارشناسی بهتری ادغام‎ها صورت گرفت.

در بحث نقاط ضعف هم باید به اصلی‎ترین مورد اشاره کرد. پس از آن‎که آقای خاتمی در دوم خرداد 76 رأی آورد و بعد هم جبهه اصلاحات توانست اکثریت نمایندکان مجلس ششم را به خود اختصاص دهد، یک نوع احساس همیشه جاودان ماندن در سیاست و قدرت بلامنازع بودن در ذهن آن‎ها ایجاد شد. همان حس موجب شد تا مجلس ششم دست به کار‎هایی بزند که مورد انتقاد همه باشد. یادمان نرود تعدادی از چهره‎‎های تندرو اصلاح‎طلبان در انتخابات مجلس ششم رد صلاحیت شده بودند اما وقتی شورای نگهبان به آن‎ها اجازه داد که در انتخابات شرکت کنند به‎جای آن‎که این اتفاق را به فال نیک بگیرند و تبدیل به نقطه‎ای برای هم‎گرایی با نظام کنند، حمل بر ضعف نظام کردند و به‎دنبال ضربه‎زدن به نهاد‎هایی همچون شورای نگهبان برآمدند.

جناب‎عالی در مجالس هفتم و هشتم هم حضور داشتید. اگر بخواهید این سه دوره را با هم مقایسه کنید کدام‎یک را مجلس بهتری می‎دانید؟

من به سیستم پارلمانی‎ای که داریم نقد‎های اساسی دارم و معتقدم بخشی از مشکلات ما ناشی از ساختار پارلمان، برداشت غلط مردم از پارلمان و رفتار‎های غلط نماینده‎ها‎ست. بعضی علاقه دارند در دوران نمایندگی مجلس به اموری بپردازند که در خارج از چهارچوب وظایف نمایندگی است. بخشی هم علاقه دارند که پارلمان را به یک باشگاه بزرگ سیاسی تبدیل کنند. این رویکردی که عرض کردم، در مجلس ششم قویا دیده می‎شد و در مجالس هفتم و هشتم هم به‎صورت رقیق‎تری وجود داشت.

نکته دیگر بحث وظایف عرفی و قانونی نمایندگان است. ما در مجلس شاهدیم که ریز شدن در مسائل حوزه انتخابیه که مسأله‎ای عرفی است، به‎جای پرداختن به مسائل کلان کشوری و بحث قانون‎گذاری که وظیفه اصلی نمایندگی است؛ قرار گرفته و این دو حوزه با هم تداخل پیدا کرده است. متأسفانه در میان عامه مردم هم شاهدیم که این بحث کم‎کم جا افتاده که وظیفه اصلی نماینده‎ها توجه به مسائل عرفی است و دو حوزه قانون‎گذاری و اجرا با یکدیگر خلط شده است. به‎نظر من روز به روز سطح نخبگی در مجلس ما کاهش یافته و به‎جایگاه اجرایی تنزل پیدا کرده است. لذا من فکر می‎کنم به‎جای مقایسه و نمره دادن، باید به حل مشکلات ساختاری در پارلمان بپردازیم.

به‎عنوان کسی‎که در هر دو مقطع در مجلس حضور داشتید، چه مشابهت‎‎هایی میان مجلس ششم و مجلس فعلی می‎بینید.

من مشابهات‎‎هایی بین فضای فعلی و فضای مجلس ششم می‎بینم که به دوستان هم مکررا تذکر داده‎ام. نکته اول قابل‎ذکر این است که متأسفانه قدرت، سرمستی و غفلت می‎آورد، مخصوصا برای آن دسته از کسانی‎که از لحاظ سعه صدر و ظرفیت وجودی نقصان داشته باشند. نکته دوم هم این است که آرایش جاری مجلس هشتم فارغ از محتوا شباهت بسیاری به مجلس ششم دارد به‎طوری‎که یک جبهه اکثریتی وجود دارد که حالا شامل اصول‎گرایان است اما آن زمان شامل اصلاح‎طلبان می‎شد. در درون این جبهه اکثریت آن‎قدر اختلافات بروز پیدا کرده که بعضا مشکلات مردم فراموش می‌شود کما این‎که در شورای شهر اول تهران هم این اتفاقات رخ داد و مردم از اصلاح‎طلبانی که به فکر دعوا‎های سیاسی بودند و مشکلات شهر تهران را فراموش کردند، روی برگرداندند.

مقام معظم رهبری در بحبوحه مجلس ششم، حدود اصلاح‎طلبی را به‎صورت کاملا ظریف و دقیق مشخص کردند. ایشان اصلاح‎طلبی را ضروری دانسته و حول محور فقر، فساد و تبعیض تعریف کردند. به‎نظر من در آن مقطع هر کس به این توصیه‎ها عمل می‎کرد، در تاریخ ماندگار می‎شد. با این‎حال متأسفانه در مجلس ششم، اصلاح‎طلبان به این توصیه‎ها عمل نکردند و به‎سراغ دعوا‎ها و تسویه حساب‎‎های سیاسی خود رفتند.

در حال حاضر هم به شکل رقیق‎تری چنین وضعیتی را در داخل مجلس شاهدیم. بعضی دوستان به ظاهر اصول‎گرا، بیشتر از آن‎که به‎دنبال تألیف قلوب باشند، به‎دنبال وحدت‎شکنی هستند و پیکان حمله‎شان به‎جای آن‎که به‎سمت دشمنان نظام باشد به داخل اصول‎گرایی و به‎دنبال افراد و جریان‎‎های داخل دایره اصول‎گرایی است. این افراد اساسا در این چهار سال نه برای مشکلات مردم طرح و برنامه خاصی ارایه داده‎اند و نه کوشش چندانی برای رفع معضلات کردند، بلکه در تخریب چهره‎‎های مختلف اصول‎گرا از هیچ تلاشی فروگذار نکردند.

ما باید از گذشته درس بیاموزیم و بدانیم که این تندروی‎ها، شیب خطرناکی را برای اصول‎گرایی فراهم می‎کند. این نکته را باید در نظر داشته باشیم که ملت با هیچ‎کس پیمان اخوت نبسته و اگر به مردم خدمت صادقانه نکنیم و مشکلات آن‎ها را حل نکنیم، مردم همان‎طور که اصلاح‎طلبان مجلس ششم را کنار زدند، ما را هم کنار می‎زنند

از پیروزی تا شکست

سال‎‎های سیاه سیاسي‎کاری

۳ شهریور 80

مجلس به تمام وزیران دولت هشتم که از سوی سید‎محمد خاتمی معرفی شده بودند‍‎، رأی‎اعتماد داد.



۳ آبان 80

۱۸۰ نماینده مجلس در نامه‎ای به رییس‎جمهوری نسبت به رد صلاحیت چند نامزد انتخابات میان دوره‎ای استان گلستان انتقاد کردند.



۱۶ آبان 80

طرح اصلاح قانون انتخابات با قید سه فوریت توسط نمایندگان مجلس بررسی شد.



۵ دی 80

حسین لقمانیان، نماینده همدان، با دستور مجتمع قضایی کارکنان دولت برای گذراندن ۱۰ ماه حبس دستگیر و روانه زندان اوین شد. در اعتراض به بازداشت لقمانیان، سه تن از نمایندگان مجلس استعفا کردند.



۲۶ دی 80

با درخواست قوه قضاییه و موافقت رهبر انقلاب، حسین لقمانیان آزاد شد.



۲۶ فروردین 81

بهزاد نبوی به‎خاطر پرونده مالي شرکت پتروپارس به دادگاه ویژه جرایم مالی احضار شد.



۱۹ اردیبهشت 81

مجلس طرحی سیاسی به نام طرح منع شکنجه را تصویب کرد. شورای نگهبان با رد این طرح اعلام کرد که در پنج مورد خلاف موازین شرع و در دو مورد خلاف قانون اساسی است.



۲ خرداد 81

طرح تحقیق و تفحص از شهرداری تهران به تصویب مجلس رسید.



3 خرداد 81

انتشار نام 127 موسوم به (جام زهر) از نمايندگان مجلس به رهبر انقلاب



۴ شهریور 81

طرح برابری حق طلاق زن و مرد به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید.



۳ مهر 81

لایحه تبیین اختیارات رییس‎جمهوری به مجلس فرستاده شد. این لایحه بعضی اختیارات ولی فقیه را به رییس‎جمهوری داده‎بود!



۷ مهر 81

شورای نگهبان مصوبه مجلس در مورد طلاق و نفقه را مغایر شرع تشخیص داد.



۷ آبان 81

پس از چند جلسه بررسی در کمیسیون مشترک مجلس و حقوق‎دانان، کلیات لایحه تبیین اختیارات رییس‎جمهوری تصویب شد.



۱۶ آبان 81

با رأی اکثریت نمایندگان مجلس، کلیات لایحه اصلاح قانون انتخابات تصویب شد.



۸ بهمن 81

مجلس جنجالی‎ترین ماده لایحه اصلاح قانون انتخابات یعنی لغو نظارت از سوی شورای نگهبان را تصویب کرد.



۵ اسفند 81

۱۶۲ نماینده مجلس از مردم خواستند تا با حضور در انتخابات شوراها، گامی اساسی در جهت پیگیری اهداف نظام و حاکمیت بردارند.



10 اسفند 81

نتایج انتخابات شورای شهر اعلام شد. به علت عملکرد بسیار ضعیف و سیاسی‎کاری اصلاح‎طلبان در شش سال گذشته، مردم به لیست دوم خرداد که افرادی همچون تاج‎زاده و اصغرزاده را در خود داشت، اقبال نشان ندادند. این انتخابات آغازی بر جدایی اصلاح‎طلبان از مردم جامعه بود. لیست اصول‎گرایان که به نام آبادگران ایران اسلامی مشهور بود، ‎برنده قاطع این انتخابات شد.



11 اسفند 81

کمسیون اصل 90 مجلس به شکایت ابراهیم یزدی دبیرکل نهضت آزادی و جمعی از اعضای این حزب، مبنی بر پلمپ و مصادره اموال حزب منحله نهضت آزادی، رسیدگی کرد!



۱۶ فروردین 82

شورای نگهبان برای چندمین بار لایحه اصلاح قانون انتخابات مجلس را با ۴۶ مورد ایراد رد کرد و برای تجدیدنظر به مجلس فرستاد.



۲۷ فروردین 82

واکنش انقلابی نمایندگان جناح راست به گزارش کمیسیون اصل ۹۰ در خصوص شکایت ابراهیم یزدی دبیرکل حزب غیرقانونی نهضت آزادی. نمایندگان معترض می‎گفتند: با قرائت شکایت نهضت آزادی، نوعی مشروعیت به این گروه سیاسی غیرقانونی داده شده است.