توصيه فراموش شده(آيت ا... منتظري از دريچه تاريخ )

هفته نامه خبري تحليلي پنجره - مرداد دوم - 52

پر امتیازترین مطالب

5 مردي كه رؤياهايش صادق بود

5 آمريكا حمله نظامي به ايران را عملي نمي‎كند؛ چرا؟

5 نگاهي به يك رمان با موضوع حجاب

4 آژيرها به صدا در مي آيند

4 مردم شناسي استاد علامه شيخ فضل‎الله

پر بیننده ترین مطالب

166 عكس احمدي‎نژاد و سيمون بوليوار در اتاق مارادونا

118 مردي كه رؤياهايش صادق بود

108 نگاهي به يك رمان با موضوع حجاب

64 اعزام دانشجو با كدام معيار؟

63 ذكر صالحان رحمت خدا را نازل مي كند

آرشيو دسته بندي محتواي مجله

√ ستون یک	√ یادداشت	√ سیاست
√ اقتصاد	√ فرهنگ	√ جامعه
√ هنر و ادبیات	√ تاریخ	√ گفتگو

آمار سایت

امروز : 328

ديروز : 2979

كاربران فعال : 32

توصيه فراموش شده(آيت ا... منتظري از دريچه تاريخ )

- 1388/10/03

خلاصه : مسعود رضايي/ با درگذشت آيتا... منتظري، يكي از شخصيتهاي مطرح در انقلاب اسلامي و نظام جمهوري اسلامي به ديار باقي شتافت. بهطور كلي زندگاني اين شخصيت را بايد به دو بخش تقسيم كرد. آيتا... منتظري از جمله شخصيتهاي روحاني به‎شمار ميآمد كه در زمينه تحصيل و فراگيري علوم حوزوي تلاش و مجاهدت پيگيري داشت تا جايي‎كه سرانجام به «فقيهي عالي‎قدر» - به تعبير حضرت امام خميني- تبديل گشت و از اساتيد برجسته حوزه علميه قم به شمار آمد. همچنين مجاهدات خستگيناپذير وي در مبارزه با رژيم پهلوي تا سرنگوني آن، تحت رهبري امام خميني از نقاط بسيار روشن و تحسينبرانگيز زندگاني وي به‎شمار ميآيد

با درگذشت آيتا... منتظري، يكي از شخصيتهاي مطرح در انقلاب اسلامي و نظام جمهوري اسلامي به ديار باقي شتافت. بهطور كلي زندگاني اين شخصيت را بايد به دو بخش تقسيم كرد. آيتا... منتظري از جمله شخصيتهاي روحاني به‎شمار ميآمد كه در زمينه تحصيل و فراگيري علوم حوزوي تلاش و مجاهدت پيگيري داشت تا جايي‎كه سرانجام به «فقيهي عالي‎قدر» - به تعبير حضرت امام خميني- تبديل گشت و از اساتيد برجسته حوزه علميه قم به شمار آمد. همچنين مجاهدات خستگيناپذير وي در مبارزه با رژيم پهلوي تا سرنگوني آن، تحت رهبري امام خميني از نقاط بسيار روشن و تحسينبرانگيز زندگاني وي به‎شمار ميآيد و درواقع مجموعه اين خصايل و ويژگيها بود كه موجب شد در دوران پس از پيروزي انقلاب، چشم اميد بسياري از مقامات نظام و نيز مردم به ايشان باشد تا راه و خط امام و انقلاب، استمرار يابد. در همين راستا، پس از آن كه حضرت امام در نخستين سالهاي انقلاب با عارضه قلبي مواجه شدند و نگرانيها اوج گرفت، بزرگاني چون حضرت آيتا... خامنهاي و هاشمي رفسنجاني در سخنرانيهاي خود با چنان تجليل و تكريمي از آيتا... منتظري ياد كردند كه افكار عمومي را آماده پذيرش ايشان بهعنوان جانشين و قايممقام رهبري بنمايند و سرانجام در ادامه اين مسير، با پيگيري و اصرار همين شخصيتها در سال 1364 مجلس خبرگان رهبري، رسما رأي به تعيين آيتا... منتظري بهعنوان «رهبر آينده» داد.
اما گذشته از اين حركت و تلاش دلسوزانه و مخلصانه براي رفع نگرانيها درباره آينده انقلاب و نظام، خط و جريان ديگري نيز در كنار آيتا... منتظري از همان ابتداي پيروزي انقلاب قرار گرفت كه نه تنها هيچگونه خلوص و ارادتي نسبت به خط اصيل انقلاب و رهبري آن، حضرت امام خميني نداشت، بلكه به‎دليل برخورداري از خصلت قدرتطلبي و جاهپرستي صرفا در تلاش براي بهرهگيري از جايگاه رفيع آيتا... منتظري به نفع منافع شخصي و گروهي خود بود. عنصر برجسته و معروف اين جريان قدرتطلب انحرافي، سيدمهدي هاشمي برادر داماد آيتا... منتظري بود كه به هر دليل، نگاه كاملا مثبت و بلكه هوادارانه اين شخصيت را با خود به همراه داشت و تحت پوشش چنين حمايتي قادر به نفوذ در مراكز حساس، بهرهگيري از امكانات سياسي و مالي متنوع و نيز برخورداري از نوعي مصونيت قضايي گرديده بود. اين جريان منحرف نيز با تمام قدرت در جهت تحكيم و ترفيع هرچه بيشتر موقعيت آيتا... منتظري تلاش ميكرد.
از طرفي خصيصه مهم اين جريان انحرافي به رهبري مهدي هاشمي، مجاز دانستن هرگونه اقدامي در مسير كسب قدرت بود تا جايي‎كه حتي از دست يازيدن به قتل نيز ابايي نداشتند. اين گروه سابقه قتل را از دوران پيش از انقلاب با خود داشت. مرحوم آيتا... سيدابوالحسن شمسآبادي، از علماي بزرگ اصفهان، از جمله مقتولين اين گروه در آن دوران به‎حساب ميآيد. اگرچه اين جنايت منجر به دستگيري و محكوميت مهدي هاشمي و عوامل او به اعدام ميگردد، اما براساس اسناد به‎جا مانده از ساواك، همكاري وي با اين سازمان، موجب رهايي وي از اين مجازات ميگردد. پس از انقلاب نيز مهدي هاشمي رويه تروريستي خود را ترك نگفت و افراد ديگري را قرباني مطامع خود ساخت. ترور مهندس اميرعباس بحرينيان، رييس كميته يكي از مناطق اصفهان، كه سدي در برابر اين باند در آن منطقه به‎شمار ميرفت از جمله اين گونه اقدامات است. اين گروه حتي از برانگيختن آشوب‎ها و بلواهايي كه منجر به جان باختن افراد بيگناهي نيز ميگرديد ابايي نداشتند، كما اين كه با ايجاد درگيري ميان «كميته» و «سپاه، در منطقه قهدريجان با هدف حذف كميته- بهعنوان نيروي مخالف خود- موجب كشته شدن تعداد زيادي در اين آشوب گرديدند. به هر حال قتلهاي صورت گرفته توسط مهدي هاشمي و باند او به‎صورتي است كه در دادخواست صادره براي وي در سال 1366، بيش از 20 فقره قتل در آن به چشم ميخورد.
معالأسف با تمامي اين مسايل، آيتا... منتظري هرگز حاضر به برداشتن چتر حمايت خود از سر مهدي هاشمي و باند او نشد و تا آخرين مراحل محاكمه و اعدام وي، به اين رويه خود ادامه داد و در واقع بايد گفت مسئله مهدي هاشمي موجب گرديد تا ايشان به جبههگيري در برابر امام خميني بپردازد و گام در مسيري بگذارد كه امام ناچار از موضعگيري صريح در قبال وي براي كناره گرفتن از قايممقام رهبري بشود.
نكتهاي كه بايد به آن توجه داشت، مخالفت امام با قايم مقامي رهبري ايشان از همان ابتدا بود. امام اگرچه آيتا... منتظري را بهعنوان يك «فقيه عالي‎قدر» قبول داشت و در اين زمينه تمامي احتياطات خود را نيز به ايشان ارجاع ميداد و حتي در نامه توبيخآميز 6 فروردين 1368از وي بهعنوان «حاصل عمر من» ياد ميكند، اما با توجه به شناختي كه از ايشان داشت، به هيچ روي وي را مناسب تصدي رهبري جامعه نميدانست، كما اين كه در همان نامه خاطرنشان ميسازد: «وا... قسم من از ابتدا با انتخاب شما مخالف بودم، ولي در آن وقت شما را سادهلوح ميدانستم كه مدير و مدبر نبوديد...»
اتفاقا در اين زمينه اظهارات آيتا... محمديگيلاني كه در روز 6 آذر 1379 طي يك سخنراني در منزل آقاي رازيني بيان داشتهاند، بسيار گوياست. اين مطلب عينا از كتاب «سنجه انصاف» به قلم آقاي ريشهري ميآيد: «يك روز قبل از مطرح شدن قايممقامي آقاي منتظري در مجلس خبرگان، من ضمن تماس با دفتر امام كتبا (از طريق آقاي توسلي و آقاي رسولي) از ايشان درخواست ملاقات كردم. در آن موقع اعلام شده بود كه امام تا پانزده روز ملاقات ندارند. من در تكه كاغذي نوشتم مطلبي واجب و ضروري است، احساس وجوب كردم به عرض مبارك برسانم. امام اجازه دادند خدمتشان رسيدم. گفتم: فردا قرار است موضوع قايممقامي آقاي منتظري در مجلس خبرگان مطرح شود، خواستم به عرضتان برسانم به آقاي هاشمي بگوييد مطرح نشود. من به آقاي منتظري ارادت دارم، خدمتشان درس خواندهام، ايشان را عابد و زاهد ميدانم، ولي اين خصوصيات كافي نيست. او از عهده اين كار برنميآيد. امام، گلههاي سوزاني از آقاي منتظري را آغاز كرد كه كجا چه كرده و كجا چه...! و اضافه فرمود: احمد هم از او دفاع ميكند! از منزل سيدمهدي هاشمي، دستنويسهاي او را آوردهاند، من ديدم نامههاي آقاي منتظري از نوشتههاي مهدي هاشمي الهام گرفته! اين را من براي ايشان نوشتم. سخن امام كه به اينجا رسيد من گفتم: آقاي منتظري عين نامه شما را آورد و در جلسه خواند و با خنده گفت: امام خيال كرده كه آنچه من برايش مينويسم، الهام از سيدمهدي ميگيرم! امام فرمود: نامه مرا آورد در جلسه خواند؟! گفتم: بله! آقاي سيدعباس خاتم و سيدجعفر كريمي و چندنفر ديگر هم بودند. امام فرمود: او اين‎طور است! عرض كردم: بفرماييد كه فردا ايشان بهعنوان قايممقام رهبري مطرح نشود. امام قدري فكر كرد و فرمود: احمد نيست، ميشود شما زحمت بكشيد و به آقاي هاشمي بگوييد بعد از ظهر من ايشان را ببينم عرض كردم: بله، اما به آقاي هاشمي نفرماييد كه من آمدم [و اين جريان را خدمت شما گفتم]. به هيچ كس نگوييد. ميترسم مرا هم شمسآبادي كنند يا مثل شيخ قنبر در چاه بيندازند. اين را كه گفتم، امام- اعليا... مقامه- سه بار خنديد و فرمود: خاطرت جمع باشد. از دفتر امام حركت كردم و آمدم شوراي نگهبان. جلسه تمام شده بود و بعد رفتم خدمت آقاي هاشمي و گفتم صبح، خدمت امام رسيدم، كاري داشتم. فرمودند به آقاي هاشمي بگوييد كه من ايشان را ببينم... شب، بعد از نماز مغرب و عشا، خانم حاج احمدآقا زنگ زد كه حاجآقا! امام فرمودند: آنچه امروز ما صحبت كرديم، مبادا از شما تجاوز كند. گفتم: همينطور است. فرداي آن روز آقاي هاشمي موضوع قايممقامي آقاي منتظري را در مجلس خبرگان مطرح كرد.
آقاي محمديگيلاني اضافه كرد كه: پس از اين ماجرا، روزي آقاي هاشمي در حضور جمعي گفت: من بعدازظهر رفتم خدمت امام. امام فرمودند: موضوع قايممقامي آقاي منتظري را فردا مطرح نكن. گفتم: چرا؟ ما در اجلاسيه قبل، به آقايان گفتهايم كه ايشان را بهعنوان قايممقام مطرح كنيم. فرمود: نه! يكي از دوستان آمده و چنين گفته... گفتم: ما اعلام كردهايم. نميشود...» (محمد محمدي ريشهري، سنجه انصاف، بررسي برههاي حساس از تاريخ رهبري نظام جمهوري اسلامي ايران، قم: انتشارات دارالحديث، 1368، صفحات 16 الي 18)
واقعيت آن است كه اگرچه ايشان برخلاف نظر امام بهعنوان «رهبر آينده» منصوب شد، اما حضرت امام تمامي سعي خود را به‎كار گرفت تا موجبات قوت و تحكيم وي را در اين موقعيت فراهم سازد و تذكرات به ايشان براي سالمسازي بيت و دفتر خود از عناصري مانند مهدي هاشمي نيز دقيقا در همين راستا قرار داشت. اين البته تذكري بود كه ديگر دوستداران و دلسوزان ايشان نيز از ارايه آن اجتناب نميكردند، كما اين كه آيتا... مشكيني رييسمجلس خبرگان، در نامهاي به ايشان پس از انتصاب به رهبري آينده، خاطرنشان ساخت: «در خاتمه چون كلام بدينجا كشيد جسارتا معروض ميدارد، نظر اغلب دوستان براي روز مبادا شماييد، لكن با يك نگراني از ناحيه بيت و بعضي حواشي آن جناب كه متأسفانه به قول آن مرحوم، مراجع قبلي پس از مرجعيت گرفتار ميشدند و شما قبل از آن. من در اين‎باره لامتثال امركم، كلي ميگويم پيوسته از دوستان صميميتان اظهار ناراحتي ميشنوم، حتي در مجلس نيز مطرح شد و بيسروصدا گذشت، و قبلا هم پس از سمينار ائمه جمعه برخي به حقير ميگفتند به حضورتان گفته شود و اينان از دوستان مخلص آن جنابند و شما را براي اسلام ميدانند و راضي نيستند شخصي كه از آن عموم است در قبضه خصوص باشد. من به عقيده خود موقع را مغتنم ديدم و گفتم و بعد از اين نيز خواهم گفت كائنا ماكان، من در عمر 64 سالهام از اصفهاني (ره) گرفته تا بعد، اين گرفتاري‎ها را درك كردهام، و اميد اين كه عرايضم نزد خودتان باشد و اگر درست هم نباشد، مانند برخي اباطيل كه ميشنويد بايگاني شود.» (خاطرات آيتا... منتظري، پيوست‎ها، صفحات 924-923)
متأسفانه آيتا... منتظري نه به اين تذكرات دوستانه و نه به توصيههاي مشفقانه امام خميني، گوش فرا نداد و در چارچوب تحليلي كه از سوي مهدي هاشمي به وي ارايه ميگرديد تمامي اين مسايل را يا ناشي از بدفهمي و يا ناشي از توطئهگري ديگران ميپنداشت. حتي علاقه و ارادت آيتا... منتظري به اين فرد به صورتي بود كه پس از دستگيري وي در مهرماه 1365، عليرغم وجود دلايل و مدارك و استنادات محكم مبني بر تشكيل خانه تيمي و جمعآوري سلاح و مهمات به‎صورت غيرقانوني و ارتكاب قتلهاي متعدد، ايشان در اعتراض به اين مسئله اقدام به تعطيلي درس خود كرد.
اين در حالي بود كه پيش از اين و در آستانه دستگيري مهدي هاشمي، حضرت امام با نگارش نامهاي پدرانه و دلسوزانه، از آيتا... منتظري خواستند تا از مقاومت در اين مسير، اجتناب ورزد و بلكه اين اقدامات را در جهت تحكيم و تثبيت جايگاه ايشان به شمار آوردند. بخشي از متن نامه مورخ 12 مهر 1365 امام به آيتا... منتظري چنين است: «... علاقه اينجانب به جنابعالي بر خود شما روشنتر از ديگران است. به حسب قاعده طول آشنايي صميمانه و معاشرت از نزديك، مقام ارجمند علمي و عملي شما، مجاهدت با ستمگران و قلدران و رنجهاي فراموش نشدني جنابعالي در سالهاي طولاني براي اهداف اسلامي، قداست و وجاهت و وارستگي كمنظير آن جناب، و بالاتر، حيثيت بلندپايهاي كه دنباله اين امور - به‎خواست خداوند تعالي - براي شما فعلا حاصل است و احتياج مبرمي كه جمهوري اسلامي و اسلام به مثل جنابعالي دارد، انگيزه علاقه مبرم است. لهذا اين حيثيت مقدس بايد از هر جنبه محفوظ و مصون باشد. حفظ اين حيثيت به جهات عديده بر شما و همه ماها واجب و احتمال خدشهدار شدن آن نيز منجز است، براي اهميت بسيار آن. با اين مقدمه بايد عرض كنم اين حيثيت واجبالمراعات به احتمال قوي، بلكه ظن نزديك به قطع، در معرض خطر است؛ خصوصا با داشتن مخالفين مؤثر در حوزه قم كه ممكن است دنبال بهانه‎اي باشند. اين خطر بسيار مهم، از ناحيه انتساب آقاي سيدمهدي هاشمي است به شما... ارتباطش موجب شكستن قداست مقام جناب‎عالي است كه بر همه حفظش واجب مؤكد است... حتي در محافل خصوصي، دفاع از يك همچون شخصي – كه خطر براي حيثيت شماست و احتمال فساد و خونريزي بيگناهان است- سم قاتل است... و آنچه مسلم است و مايه تأسف، حسن ظن جناب‎عالي به اعمال و افعال و گفتهها و نوشتههاست كه به مجرد وصول، شما ترتيب اثر ميدهيد و در مجمع عمومي، صحبت ميكنيد و به قوه قضاييه و غيره سفارش ميدهيد... من تأكيد ميكنم كه شما دامن خود را از ارتباط با سيدمهدي پاك كنيد كه اين راه بهتر است و الا هيچ عكسالعملي در رسيدگي به امر او از خود نشان ندهيد كه رسيدگي به امر جنابات مورد اتهام، حتمي است.»
همانگونه كه از لحن اين نامه پيداست، امام با ملاطفتي پدرانه و استادانه از آيتا... منتظري درخواست ميكند تا عملكرد و رويهاي را در پيش نگيرد كه به حيثيت و موقعيت وي بهعنوان «رهبر آينده» لطمهاي وارد سازد و اجازه دهد تا رسيدگي به اتهامات مهدي هاشمي، روال قانوني و قضايي خود را طي كند. اما در واكنش به اين دلسوزي امام، آيتا... منتظري رفتاري خصمانه را در پيش ميگيرد. مهدي هاشمي بعدها در بازجويي خود در اين‎باره ميگويد: «روز آخري كه قصد داشتم خود را به وزارت اطلاعات معرفي كنم، آقا مرا احضار كردند و گفتند حضرت امام، نامهاي براي من نوشتهاند و قسمتي از آن را كه درباره من بود خواندند، بعد اضافه كردند كه من هم يك نامهاي براي امام نوشتم و آن قسمتي را كه درباره من بود برايم خواندند. بعد گفتند: امام با نامه خودشان خواب را از چشم من گرفتهاند. من هم نامهاي نوشتم كه خواب را از امام بگيرد.» (محمدي ريشهري، همان، ص76) اما براي اين كه بدانيم آيتا... منتظري پاسخ نامه امام را چگونه داده است، فقط كافي است به ابتداي نامه و لحن به‎كار گرفته شده در آن توجه نماييم: «پس از سلام و تحيت، مدتي بود تصميم داشتم صادقانه و صريح، مطالبي را كه به‎نفع انقلاب و كشور ميدانم، به عرض حضرتعالي برسانم؛ لكن رعايت مزاج و حال حضرت‎عالي مرا مانع ميشد؛ ولي پس از زيارت مرقومه شريفه مورخه 12 مهر 1365، تأخير را روا نديدم. اميد است از صراحت مخلص نرنجيد...» (همان، ص77) اين نامه كه يكي از مطولترين نامههاي آيتا... منتظري به امام است سرآغاز يك سري از مكاتبات دامنهدار به‎شمار ميآيد كه بخوبي ميتوانند بيانگر روحيه ايشان در قبال نصايح و دلسوزي‎هاي حضرت امام باشد. تعطيلي درس و عدم پذيرش مقامات كشوري كه در واقع نوعي اعتصاب از سوي ايشان محسوب ميشد نيز ازجمله پيامدهاي عملي دستگيري يك متهم به‎شمار ميآمد كه البته خوراك تبليغاتي بسياري نيز براي بيگانگان فراهم آورد. راديو بيبيسي در تاريخ 29 مهرماه 1365 در بخش خبري ساعت 45/19 گفت: «گزارشهاي رسيده از قم حاكي است كه به‎دنبال بازداشت سيدمهدي هاشمي، دفتر آيتا... منتظري در قم، چند روز تعطيل بوده و آيتا... منتظري براي اعتراض به اين بازداشت، هفته پيش با آيتا... خميني ملاقات كرد... آيتا... خميني در گذشته هميشه توانسته است خود را از مبارزات داخلي- كه مايه دردسر اين رژيم بود- به دور نگاه دارد. اين درگيري ميتواند براي آن وحدت ظاهري كه آيتا... خميني توانسته است وجهه آن را در جمهوري اسلامي حفظ كند، زيانآور باشد.»
اگرچه آيتا... منتظري در برابر روال قانوني رسيدگي به اتهامات سيدمهدي هاشمي و باند او مقاومت بسياري از خود نشان داد و در اين مسير زمينه مناسبي براي تبليغات سياسي و رواني بيگانگان فراهم آورد، اما قاطعيت حضرت امام در اين زمينه موجب شد تا محاكمات سير قانوني خود را طي كند كه در نهايت به صدور حكم اعدام براي مهدي هاشمي انجاميد. آيتا... منتظري حتي در آخرين لحظات نيز از به‎كارگيري نفوذ و موقعيت خود براي جلوگيري از اجراي حكم دادگاه بهره جست و با ارسال پيامي به تاريخ 5 مهرماه 1366 به امام خواستار لغو حكم صادره گرديد كه البته مؤثر واقع نشد.
از اين پس اگرچه بحث درباره مسئله مهدي هاشمي پايان مييابد، اما رفتارها و عملكردهاي آيتا... منتظري و برخي اطرافيان ايشان حكايت از آن دارد كه دنبالههاي اين ماجرا همچنان در حال تخريب و افساد در كار نظام است. سرانجام در ششمين روز از فروردين سال 1368 حضرت امام كه آينده نظام را به واسطه رهبري آيتا... منتظري بر آن، بهطور جدي در معرض خطر ميبينند، تصميم خود را براي صيانت از انقلاب و كشور و نظام ميگيرند و خواستار كنارهگيري ايشان از موقعيت «رهبري آينده» ميشوند.
آيتا... منتظري يك روز بعد طي نامهاي به امام، ضمن اعلام وصول نامه مورخه 6 فروردين 1368، ضمن پذيرش نظر امام در اين زمينه، عدم آمادگي خود را براي ادامه تصدي رهبري آينده اعلام ميدارد و خاطرنشان ميسازد: «به من اجازه دهيد همچون گذشته، يك طلبه كوچك و حقير در حوزه علميه به تدريس و فعاليتهاي علمي و خدمت به اسلام و انقلاب زير سايه رهبري حكيمانه حضرت‎عالي، اشتغال داشته باشم و اگر اشتباهات و ضعفهايي كه لازمه طبيعت انسان است، رخ داده باشد، انشاءا... با رهبريهاي حضرت‎عالي مرتفع گردد.» پاسخ امام به اين نامه، بسيار كريمانه و بزرگمنشانه بود.
ايشان در بخشي از نامه مورخه 8 فروردين 1368 خود مينويسند: «همه ميدانند كه شما حاصل عمر من بودهايد و من به شما شديدا علاقهمندم. براي اين كه اشتباهات گذشته تكرار نگردد، به شما نصيحت ميكنم كه بيت خود را از افراد ناصالح، پاك نماييد و از رفت و آمد مخالفين نظام، كه به اسم علاقه به اسلام و جمهوري اسلامي خود را جا ميزنند، جدا جلوگيري كنيد. من اين تذكر را در قضيه مهدي هاشمي هم به شما دادم. من صلاح شما و انقلاب را در اين ميبينم كه شما فقيهي باشيد كه نظام و مردم از نظرات شما استفاده كنند.»
اي كاش آيتا... منتظري اين‎بار به اين توصيه پدرانه و دلسوزانه حضرت امام گوش فرا داده بود. به هر تقدير اينك او از اين جهان خاكي رخت بربسته است و ما از خداوند غفور و رحيم خواستاريم به پاداش مجاهدت‎هايي كه تا پيش از اين وقايع در عرصههاي علمي و سياسي داشته است، او را مشمول غفران و رحمت واسعه خويش گرداند و به ما بازماندگاني كه دير يا زود به آن ديار عزيمت خواهيم كرد، بصيرت و عاقبت به خيري عطا فرمايد. آمين!

4.8/5 ستاره ها (13)

نظرات

بنده بزرگان بودن حق‎شناسي است(ويژه نامه شماره 52)

فلسفه به روايت فلسفه(ويژه نامه شماره 51)

براي تمام فصل ها(ويژه نامه شماره 50)

شاگرد قريب(وي‍ژه نامه شماره 49)

همه قربانيان عالي‎جناب(ويژه نامه شماره 48)

پيوندها

پاتوق كتاب