سينماي ملي از جمله آن مصاديقي است كه در طول سالهاي دور و نزديك درباره آن بسيار سخن گفته شده و در آينده نيز گفته خواهد شد، هرچند كه اظهارنظرها پيرامون آن اغلب بسيار متفاوت و حتي مناقشهبرانگيز بوده است، اما در اين ميان يكي از نقاط اشتراكي كه بسياري از صاحبنظران بهعنوان مصداق نمونهاي براي سينماي ملي روي آن اتفاقنظر دارند، سينماي علي حاتمي است. سينمايي كه اگرچه نميتوان انتظار داشت بهتنهايي بار نمايندگي سينماي ملي را به دوش بكشد، اما لااقل ميتوان اميدوار بود كه بهعنوان يكي از مصاديق آن بهصورت نمونهاي، طيفي از اين جريان و بخشي از ويژگيهايي كه براي آن برشمرده ميشود را نمايندگي كند. اگرچه سينما خاستگاهي در اساس غربي و غيرايراني دارد، اما اگر بهعنوان يك ابزار و يك مديوم قرار است در دستان سينماگران ايراني، بدل به هنري ملي شود، نيازمند شاخصههايي است كه حكايت از بومي شدن اين مديوم در قالب يك فيلم باشد، نهتنها بهعنوان مظروفي كه در ظرف سينما، شكل آن را بهخود ميگيرد، بلكه در دستان هنرمندي كه با استفاده از قواعد كار هم ظرف و هم مظروف را به شمايل هنر و فرهنگ ايراني مزين ميكند.اگر نام علي حاتمي از اعتباري برخوردار است كه بهعنوان يكي از شاخصترين چهرههاي سينماي ملي ايران را به ذهن متبادر ميكند، از آن روست كه او نهتنها در انتخاب محتوي به فرهنگ، تاريخ و زندگي مردم اين ديار ارجاع ميداد، بلكه در بهتصوير كشيدن و روايت آن نيز از سنتهاي روايي و نمايشي ايراني مدد ميجست. براي مثال آنچنان كه از سنتهاي نمايشي روحوضي در ساخت فيلمهايي موزيكال بهره جست. ژانري كه بديل ايراني ساختن در آن اساسا كاري است دشوار كه تا امروز هم جز حاتمي، فيلمساز ديگري از عهده آن بر نيامده است.
سالمرگ علي حاتمي فرصتي است براي يادآوري آنچه بهعنوان سينماي ملي از آن ياد ميشود و به اين بهانه پروندهاي كوچك و جمعوجور فراهم ميآوريم براي سينماي ملي و علي حاتمي، در حاليكه بسيار سفت و سخت با هم گره خوردهاند و هريك ناخودآگاه ديگري را به ياد ميآورد.
علي حاتمي كارنامهاي پر و پيمان، اما عمري كوتاه داشت (بيستوسوم مردادماه 1323 - چهاردهم آذرماه 1375) يكي از فيلمهاي علي حاتمي در كارنامه هر فيلمساز ديگري ميتوانست او را به يكي از چهرهاي ماندگار در سينماي ايران بدل سازد، چه رسد به آنكه اين حجم كار شاخص در كارنامه يك فيلمساز جمع شده باشد، سريالهاي عظيمي چون «هزار دستان» و «سلطان صاحبقران» را بهخاطر بياوريد و يا حتي ساخت يك شهرك سينمايي و در واقع يك تهران قديم آن هم با وسعت نظري كه نه فقط براي رفع رجوع كار خود، كه به جهت ماندگاري و تقديم به آيندگان، بخش قابل توجهي از اين عمر كوتاه را به خود اختصاص داده
